Kurumsal karbon ayak izi hesaplama nedir?
Kurumsal karbon ayak izi, bir şirketin belirli bir raporlama döneminde (genellikle bir takvim yılı) faaliyetleri nedeniyle atmosfere saldığı sera gazlarının toplamıdır ve ton karbondioksit eşdeğeri (t CO2e) cinsinden ifade edilir. Hesaplama yalnızca bacadan çıkan gazı değil; satın alınan elektriği, şirket araçlarını, soğutma sistemlerindeki gaz kaçaklarını ve seçilen değer zinciri faaliyetlerini de kapsar.
Bu hizmette şirketinizin, firmanızın veya fabrikanızın karbon ayak izini GHG Protocol Kurumsal Standardı ve ISO 14064-1:2018 ile uyumlu bir yöntemle hesaplıyor, sonuçları izlenebilir bir hesap dosyası ve okunabilir bir raporla teslim ediyoruz. Kavramların temelini merak ediyorsanız karbon ayak izi nedir ve CO2e nedir yazılarına bakabilirsiniz.
Kimler için?
- AB'ye veya uluslararası markalara satış yapan üreticiler: Müşteri tedarikçi anketlerinde Scope 1 ve Scope 2 verisi, giderek artan biçimde de Scope 3 verisi talep ediyor.
- Sürdürülebilirlik raporu hazırlayan şirketler: Raporda yer alacak emisyon rakamlarının izlenebilir ve tutarlı bir yönteme dayanması gerekir.
- Finansmana veya yatırımcı değerlendirmesine hazırlanan firmalar: Bankalar ve yatırımcılar iklim risk değerlendirmesinde emisyon verisi isteyebilir.
- Azaltım hedefi koymak isteyen işletmeler: Ölçülmeyen şey yönetilemez; bir baz yıl hesabı, hedef ve yol haritasının ön koşuludur.
- Tek veya çok tesisli fabrikalar, lojistik, hizmet ve perakende şirketleri: Hizmet, faaliyet tipine göre ölçeklenir.
Hizmet kapsamı
Dahil olanlar
- Organizasyonel ve operasyonel sınırların belirlenmesi: Operasyonel kontrol, finansal kontrol veya pay yaklaşımı seçimi (organizasyonel sınır belirleme).
- Scope 1 (Kapsam 1): Sabit yakma (doğal gaz, fuel-oil, kömür vb.), hareketli yakma (şirket araçları, forkliftler), proses emisyonları ve soğutucu gaz gibi kaçak emisyonlar.
- Scope 2 (Kapsam 2): Satın alınan elektrik, buhar, ısı veya soğutma; konum bazlı ve uygun olduğunda piyasa bazlı yaklaşımla.
- Scope 3 (Kapsam 3): Önemlilik değerlendirmesiyle seçilen kategoriler; örneğin satın alınan mal ve hizmetler, taşımacılık, iş seyahatleri, çalışan ulaşımı ve atık. Geniş kapsamlı çalışmalar için Scope 3 hesaplama hizmetine bakabilirsiniz.
- Emisyon faktörü seçimi ve belgelenmesi: Her faktörün kaynağı, sürümü ve yılı kayıt altına alınır.
- Veri kalitesi ve belirsizlik notları: Tahmin edilen veya eksik verilerin nasıl ele alındığı açıkça yazılır.
- Sonuçların yorumlanması: Emisyonların hangi kaynaklarda yoğunlaştığı ve ilk azaltım fırsatları.
Dahil olmayanlar
- Akredite üçüncü taraf doğrulama: Bu hizmete dahil değildir. Doğrulama, akreditasyona sahip bağımsız bir kuruluş tarafından yapılır; biz doğrulamaya hazır, belgeli bir hesap dosyası hazırlarız ve doğrulayıcının sorularına yanıt verilmesinde destek oluruz.
- Sertifika veya resmî onay: Karbonpazarı sertifika vermez.
- Karbon nötr veya benzeri çevresel iddiaların onayı: Bu tür iddialar ayrı kurallara tabidir ve yanıltıcı iddia (greenwashing) riski taşır.
- Ürün bazlı karbon ayak izi: Tek bir ürünün yaşam döngüsü emisyonu için ürün karbon ayak izi (PCF) çalışması gerekir.
Teslim edilen çıktılar
| Çıktı | İçerik | Ne işe yarar? |
|---|---|---|
| Hesap dosyası | Faaliyet verileri, emisyon faktörleri, formüller ve kaynak bazında sonuçlar | Rakamların nasıl elde edildiğini izlenebilir kılar; sonraki yıllarda tekrar kullanılır |
| Karbon ayak izi raporu | Sınırlar, yöntem, Scope 1-2-3 sonuçları, grafik ve tablolar, varsayımlar | Yönetim, müşteri ve sürdürülebilirlik raporu için temel belge |
| Emisyon faktörü kaydı | Her faktörün kaynağı, sürümü, yılı ve birimi | Doğrulama ve iç denetimde şeffaflık sağlar |
| Veri kalitesi ve belirsizlik notu | Eksik veri, tahmin yöntemi, iyileştirme önerileri | Bir sonraki yıl veri kalitesinin artırılmasına yol gösterir |
| Azaltım fırsatları özeti | En büyük emisyon kaynakları ve önceliklendirilmiş ilk adımlar | Hesabı somut aksiyona bağlar |
Raporun nasıl okunacağına dair ayrıntılı bir anlatım için kurumsal karbon ayak izi raporu nasıl okunur yazısına göz atabilirsiniz.
Süreç adımları
- Ön görüşme ve kapsam belirleme. Raporlama amacı, raporlama yılı, tesisler ve beklenen Scope 3 kategorileri netleştirilir.
- Sınır ve yöntem kararı. Organizasyonel sınır yaklaşımı, baz yıl ve Scope 2 yaklaşımı yazılı olarak belirlenir.
- Veri talep listesi. Kaynak bazında hangi belgenin, hangi birimle ve kimden geleceği bir listede toplanır.
- Veri toplama ve kontrol. Faturalar ve kayıtlar toplanır; tutarlılık, birim ve dönem kontrolleri yapılır.
- Hesaplama. Faaliyet verisi uygun emisyon faktörüyle çarpılır; CH4 ve N2O gibi gazlar GWP değerleriyle CO2e'ye çevrilir.
- Taslak rapor ve gözden geçirme. Sonuçlar sizinle birlikte incelenir, sorular yanıtlanır, düzeltmeler yapılır.
- Nihai teslim. Hesap dosyası, rapor ve faktör kaydı teslim edilir; istenirse doğrulama sürecine hazırlık desteği planlanır.
İhtiyaç duyulan veriler
Hesaplamanın kalitesi büyük ölçüde verinin kalitesine bağlıdır. Tipik olarak şu veriler istenir:
- Doğal gaz, LPG, motorin, fuel-oil, kömür gibi yakıtların aylık tüketim faturaları veya sayaç kayıtları
- Elektrik faturaları (kWh), varsa yenilenebilir enerji tedarik belgeleri
- Şirket araçları ve iş makineleri için yakıt kartı veya yakıt alım kayıtları
- Klima ve soğutma sistemlerinin soğutucu gaz tipi ve dolum/servis kayıtları
- Varsa proses emisyonuna yol açan hammaddelerin tüketim kayıtları
- Seçilen Scope 3 kategorileri için satın alma, nakliye, iş seyahati, atık ve çalışan ulaşımı verileri
Ayrıntılı liste için karbon ayak izi için gereken veriler rehberine bakabilir; ilk kaba tahmini karbon ayak izi hesaplayıcısı ile kendiniz yapabilirsiniz.
Metodoloji ve standartlar
Hesaplamada temel formül sadedir; zorluk, doğru veriyi doğru faktörle eşleştirmek ve bunu belgelemektir.
Emisyon (kg CO2e) = Faaliyet verisi × Emisyon faktörü
Örneğin kurgusal bir işletme yılda 100.000 m³ doğal gaz tüketiyorsa, IPCC 2006 Kılavuzu'ndaki 56.100 kg CO2/TJ faktörü ve 34,5 MJ/m³ ısıl değer varsayımıyla yaklaşık 1,94 kg CO2/m³ üzerinden yaklaşık 194 t CO2 hesaplanır. Gerçek projede ısıl değer için yakıt tedarikçisinin beyan ettiği değer kullanılır.
- GHG Protocol Kurumsal Standardı ve Scope 2 Rehberi: sınırlar, kapsamlar ve elektrik emisyonları için çerçeve
- GHG Protocol Scope 3 Standardı: 15 değer zinciri kategorisi
- ISO 14064-1:2018: kuruluş düzeyinde sera gazı envanteri için uluslararası standart
- IPCC 2006 Kılavuzu ve IPCC AR5 GWP değerleri: yakma faktörleri ve CO2e çevrimi
Elektrik için ulusal şebeke emisyon faktörü, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'nın yayımladığı güncel değer veya tedarikçi beyanı esas alınır.
Teklifi etkileyen faktörler
Karbon ayak izi hesaplama fiyatları için sabit bir liste sunmuyoruz; her teklif kapsama göre hazırlanır. Teklifi belirleyen başlıca faktörler şunlardır:
- Tesis ve lokasyon sayısı: Her tesis ayrı veri seti ve kontrol demektir (birden fazla tesiste karbon ayak izi).
- Scope 3 kapsamı: Dahil edilecek kategori sayısı ve tedarikçiden birincil veri toplanıp toplanmayacağı.
- Veri hazırlığı: Verilerin dijital ve düzenli olması süreci belirgin şekilde kısaltır.
- Proses emisyonları: Çimento, metal veya kimya gibi proses emisyonu olan faaliyetler ek hesaplama gerektirir.
- Raporlama yılı sayısı: Baz yıl ile cari yılın birlikte hesaplanması.
- Doğrulamaya hazırlık: Bağımsız doğrulama planlanıyorsa belgelendirme düzeyi artar.
- Rapor biçimi: Müşteri anketi, sürdürülebilirlik raporu veya iç yönetim raporu gibi farklı çıktı ihtiyaçları.
Neden ölçmeli?
Karbon ayak izi hesabı, her şirket için bugün yasal bir zorunluluk değildir; ancak müşteriler, finans kuruluşları ve tedarik zinciri giderek daha fazla emisyon verisi talep ediyor. Bu talebe tahmini rakamlarla değil, izlenebilir bir hesapla yanıt vermek güven oluşturur. Ayrıca ölçüm, enerji maliyetlerinin ve verimsizliklerin nerede yoğunlaştığını gösterdiği için azaltım yatırımlarının önceliklendirilmesine yardımcı olur. Hesap yapıldıktan sonra yıllık tekrarlanabilir bir sisteme dönüştürmek isterseniz sera gazı envanteri hazırlama hizmetimiz bu ihtiyaca odaklanır; AB'ye CBAM kapsamındaki ürünleri ihraç ediyorsanız SKDM (CBAM) danışmanlığı ayrıca değerlendirilmelidir.
Teklif için raporlama yılı, tesis sayısı ve hangi amaçla rapor istendiği bilgisini paylaşmanız yeterlidir. Ön değerlendirmede veri durumunuza göre kapsam ve takvim önerisi sunulur.
