Mevzuat durumu
- Son kontrol
- Yürürlük
- 1 Ocak 2026 (CBAM kesin dönem)
- Kimleri kapsıyor?
- AB'ye Regulation (EU) 2023/956 Ek I'de listelenen klinker, çimento ve kaolinli kil ürünlerini ithal eden AB'deki yetkili CBAM beyannamecileri; Türk üreticiler veri sağlayan taraftır.
- Resmî kaynak
- Avrupa Komisyonu — CBAM kesin dönem
- Sonraki kontrol
Çimento için CBAM neden önemli?
Çimento, ton başına karbon yoğunluğu yüksek ve ürün değeri görece düşük bir maldır. Bu nedenle karbon maliyeti, çimentonun nihai fiyatı içinde belirgin bir pay tutabilir. SKDM (Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması, CBAM) altında AB'deki ithalatçılar, 1 Ocak 2026'dan itibaren ithal ettikleri klinker ve çimentonun gömülü emisyonunu beyan eder ve buna karşılık gelen sertifikaları teslim eder.
Türk çimento üreticileri için belirleyici konu, tesise ve ürüne özgü gerçek verinin hazırlanmasıdır. Gerçek veri sunulmadığında beyannameci varsayılan değerlere başvurabilir. Ayrıca AB alıcıları, düşük klinker oranlı veya alternatif yakıt kullanan ürünlerin performansını belgelenmiş verilerle görmek ister.
CBAM kapsamındaki çimento ürünleri
| CN kodu | Ürün (özet) | Not |
|---|---|---|
| 2507 00 80 | Diğer kaolinli killer | Ek I'de alt başlık düzeyinde sayılır |
| 2523 10 | Çimento klinkeri | Hem doğrudan ihraç hem öncül olarak önemli |
| 2523 21, 2523 29 | Portland çimentosu (beyaz ve diğer) | CEM türleri alt başlık kontrolüyle eşleştirilmeli |
| 2523 30 | Alüminatlı çimento | — |
| 2523 90 | Diğer hidrolik çimentolar | — |
Hazır beton, beton ürünleri ve harç gibi aşağı akış ürünleri Ek I'deki mevcut listede ayrıca sayılmamaktadır; ancak kapsam değişikliklerini güncel metinden izlemek gerekir. Hızlı ön tarama için CBAM uygunluk kontrolü aracını kullanabilirsiniz.
Emisyon kaynakları
Kalsinasyon (proses emisyonu)
Farin içindeki kalsiyum karbonat ve magnezyum karbonat, fırında yüksek sıcaklıkta ayrışarak CO2 açığa çıkarır. Bu emisyon kimyasal bir zorunluluktur; yakıt değişimiyle azalmaz. Hesap, girdi tabanlı (farin ve karbonat içeriği) veya çıktı tabanlı (klinkerdeki CaO ve MgO içeriği) yaklaşımla yapılabilir. Fırın tozu (CKD) ve baypas tozu da hesaba dahil edilir.
Kalsinasyon CO2 (t) = Klinker üretimi (t) × Klinker emisyon faktörü (t CO2/t klinker; laboratuvar analizine dayalı)
Klinker emisyon faktörü tesisin kimyasal analizlerinden türetilmelidir; genel bir sabit değer kullanmak gerçek performansı yansıtmaz. Emisyon faktörü nedir? yazısında faktör seçiminin genel mantığını bulabilirsiniz.
Fırın yakıtları (yanma emisyonu)
Döner fırın ve kalsinatörde petrokok, kömür, doğal gaz ve atık türevi alternatif yakıtlar kullanılır. Her yakıt için miktar, ısıl değer ve karbon içeriği gerekir. Alternatif yakıtlarda biyokütle oranı ayrıca belgelenmelidir; biyojenik kısmın ele alınışı uygulama mevzuatından kontrol edilmelidir. Hammadde kurutma ve yardımcı ısıtma da yanma emisyonu kaynağıdır.
Elektrik (dolaylı emisyon)
Hammadde öğütme, farin ve çimento değirmenleri, fanlar elektrik tüketir. Çimento, Ek II'de yalnızca doğrudan emisyonların dikkate alındığı ürünler arasında olmadığından kesin dönemde dolaylı emisyonlar da gömülü emisyona dahil edilir. Elektrik emisyon faktörünün hangi kaynaktan alınacağı güncel uygulama kurallarından doğrulanmalıdır.
Klinker oranı
Çimentonun karbon yoğunluğunu belirleyen ana etken, içindeki klinker payıdır. Uçucu kül, cüruf, puzolan ve kalker katkıları klinker oranını düşürür. Bu nedenle her çimento türünün reçetesi ve klinker oranı ürün bazında kayıt altında olmalıdır.
Hangi veriler gerekir?
| Veri alanı | Örnek içerik | Tipik kaynak |
|---|---|---|
| Klinker üretimi | Aylık klinker tonajı, CKD ve baypas tozu | Üretim raporları, kantar |
| Kimyasal analiz | Klinkerde CaO/MgO, farinde karbonat içeriği | Tesis laboratuvarı |
| Fırın yakıtları | Petrokok, kömür, doğal gaz, alternatif yakıt miktarı ve ısıl değeri | Satın alma, yakıt analizleri |
| Biyokütle oranı | Alternatif yakıtlarda biyojenik pay | Analiz raporları, tedarikçi belgeleri |
| Çimento reçeteleri | Tür bazında klinker oranı, katkılar | Kalite kontrol |
| Satın alınan klinker | Miktar, menşe tesis, gömülü emisyon | Tedarikçi beyanı |
| Elektrik | Proses bazında kWh, kaynak bilgisi | Sayaçlar, dağıtım şirketi |
AB alıcısına sağlanacak veri paketi
- Tesis bilgileri, fırın hattı ve proses tanımı
- Ürünlerin 8 haneli CN kodları, çimento türleri ve üretim miktarları
- Ürün başına spesifik doğrudan ve dolaylı gömülü emisyon (tCO2e/t)
- Klinker oranı ve satın alınan klinkerin gömülü emisyonu
- Kullanılan izleme yöntemi, analiz sıklığı ve veri kaynakları
- Doğrulama durumu ve varsa menşe ülkede ödenen karbon fiyatı belgeleri
Kesin dönemde gerçek değerlerin kullanılabilmesi akredite doğrulayıcının doğrulamasına bağlıdır. Karbonpazarı doğrulayıcı değildir; hesaplama ve hazırlık desteği verir.
Örnek: çimento ürününde hesap yapısı
Bir çimento türünün spesifik gömülü emisyonu, öğütme prosesinin kendi emisyonları ile içerdiği klinkerin gömülü emisyonundan oluşur. Kurgusal bir öğütme tesisinde hesap şu adımlarla kurulabilir:
- Klinker emisyonunu belirle. Kendi fırınınızdan geliyorsa kalsinasyon ve fırın yakıtı emisyonlarını klinker üretimine bölerek; satın alınıyorsa tedarikçi beyanından.
- Klinker oranını uygula. Her çimento türü için ton çimento başına kullanılan klinker miktarını reçete ve üretim kayıtlarından alın.
- Öğütme ve kurutma emisyonlarını ekle. Katkı kurutmada kullanılan yakıtlar doğrudan, değirmen elektriği dolaylı emisyon olarak hesaplanır.
- Ürün çıktısına böl. Her türün net üretimi üzerinden ton başına doğrudan ve dolaylı değeri ayrı ayrı raporlayın.
Çimento gömülü emisyonu (tCO2e/t) = Klinker oranı × Klinker gömülü emisyonu (tCO2e/t klinker) + Öğütme doğrudan emisyonu / t + Elektrik kaynaklı dolaylı emisyon / t
Bu formül bir anlatım şemasıdır; diğer öncüllerin ve katkıların nasıl ele alınacağı güncel uygulama kurallarına göre belirlenmelidir. Elektrik tüketiminden kaynaklanan emisyonun genel hesabı için elektrik emisyonu hesaplayıcısı sayfasına bakabilirsiniz.
Sık yapılan hatalar
- Kalsinasyon için genel faktör kullanmak: Tesis analizine dayanmayan faktör, sonucu temsil etmeyebilir.
- Fırın tozunu atlamak: CKD ve baypas tozu kalsinasyon hesabında ele alınmalıdır.
- Tüm çimento türlerine tek değer vermek: Klinker oranı farklı ürünler ayrı hesaplanmalıdır.
- Biyokütle payını belgesiz düşmek: Belge yoksa biyojenik indirim savunulamaz.
- Elektriği unutmak: Çimentoda dolaylı emisyon da gömülü emisyona girer.
Nasıl yardımcı oluyoruz?
SKDM (CBAM) danışmanlığı kapsamında CN eşleştirmesi, kalsinasyon ve yakıt karbon akışlarının kurulması, klinker oranı bazında ürün hesapları ve AB alıcısına sunulacak veri paketini hazırlıyoruz. Ürün düzeyinde daha geniş bir yaşam döngüsü bakışı gerekiyorsa ürün karbon ayak izi hizmetimizden yararlanabilirsiniz. İlk adım için CBAM uygunluk kontrolü aracını deneyin.
