Ürün karbon ayak izi (PCF) nedir?
Ürün karbon ayak izi (Product Carbon Footprint, PCF), tek bir ürünün veya hizmetin yaşam döngüsü boyunca neden olduğu sera gazı emisyonlarının toplamıdır. Kurumsal karbon ayak izi "şirketimiz bir yılda ne kadar emisyona yol açtı?" sorusunu yanıtlarken, PCF "bu ürünün bir birimi ne kadar emisyon taşıyor?" sorusunu yanıtlar. Sonuç genellikle kg CO2e / ürün birimi şeklinde ifade edilir.
Bu hizmette ürünlerinizin karbon ayak izini ISO 14067:2018, ISO 14040/14044 yaşam döngüsü değerlendirmesi ilkeleri ve GHG Protocol Ürün Standardı ile uyumlu bir yöntemle hesaplıyor, varsayımları ve veri kaynaklarını belgeleyen bir çalışma dosyası teslim ediyoruz.
Kimler için?
- Ürün bazlı karbon verisi isteyen müşterilere tedarik yapan üreticiler: Otomotiv, beyaz eşya, tekstil, ambalaj ve yapı malzemesi gibi zincirlerde alıcılar ürün başına emisyon değeri talep edebilir.
- EPD hazırlığı yapan firmalar: PCF, ileride yapılacak bir EPD çalışması için veri modelinin ilk adımı olabilir.
- Ürün geliştirme ve tasarım ekipleri: Malzeme veya proses değişikliğinin emisyona etkisini karşılaştırmak isteyenler.
- Tedarik zinciri ekipleri: Hangi girdinin ürün ayak izinde en büyük payı taşıdığını görmek isteyen satın alma birimleri. Bu ihtiyaç için tedarik zinciri karbon izi hizmeti de tamamlayıcıdır.
Temel kavramlar: fonksiyonel birim ve sistem sınırı
Fonksiyonel birim
Fonksiyonel birim, sonucun hangi birim için verildiğini tanımlar: 1 kg ürün, 1 adet parça, 1 m² kaplama alanı veya bir ürünün belirli bir süre boyunca sağladığı işlev gibi. Fonksiyonel birim doğru tanımlanmazsa iki ürünün karşılaştırılması yanıltıcı olur. Örneğin iki ambalaj malzemesini kilogram başına değil, aynı ürünü koruyan ambalaj birimi başına karşılaştırmak daha anlamlıdır.
Sistem sınırı
| Sınır | Kapsadığı aşamalar | Ne zaman tercih edilir? |
|---|---|---|
| Cradle-to-gate (beşikten kapıya) | Hammadde çıkarımı, tedarikçi üretimi, girdi taşımacılığı, kendi üretiminiz; fabrika çıkışına kadar | Ara ürünler ve B2B tedarik; müşteri kendi ürününe girdi olarak hesaplayacaksa |
| Cradle-to-grave (beşikten mezara) | Yukarıdakilere ek olarak dağıtım, kullanım aşaması ve ömür sonu (geri dönüşüm, düzenli depolama, yakma) | Son kullanıcı ürünleri; kullanım aşamasında enerji tüketen ürünler |
| Gate-to-gate (kapıdan kapıya) | Yalnızca kendi tesisinizdeki üretim aşaması | İç iyileştirme analizi; tek başına müşteri beyanı için genellikle yetersiz |
Hizmet kapsamı
Dahil olanlar
- Amaç ve kapsam tanımı: fonksiyonel birim, sistem sınırı, kesme (cut-off) kriterleri, tahsis (allocation) kuralları
- Malzeme listesi (BOM) ve proses akış şemasının çıkarılması
- Kendi tesisinizdeki enerji, yakıt, proses ve atık verilerinin ürüne tahsisi
- Girdi malzemeler için birincil tedarikçi verisi veya uygun ikincil veri tabanı değerlerinin seçimi
- Taşımacılık, ambalaj ve seçilen sınıra göre kullanım ve ömür sonu modellemesi
- Duyarlılık analizi ve belirsizlik değerlendirmesi
- Sıcak nokta (hotspot) analizi ve azaltım fırsatları
Dahil olmayanlar
- Akredite doğrulama veya kritik gözden geçirme: Bağımsız bir kuruluş tarafından yapılır; çalışma dosyası bu incelemeye hazır şekilde düzenlenir.
- EPD tescili: EPD, program operatörü süreci ve bağımsız doğrulama gerektirir; bu hizmet EPD yayımlamaz.
- Sertifika veya etiket: Karbonpazarı sertifika vermez.
- Karbon nötr ürün iddiası: Bu tür pazarlama iddiaları ayrı kurallara tabidir ve AB yeşil iddialar düzenlemeleri kapsamında yanıltıcı iddia riski taşır.
Teslim edilen çıktılar
| Çıktı | İçerik |
|---|---|
| PCF hesap modeli | Malzeme ve enerji girdileri, emisyon faktörleri, tahsis kuralları, aşama bazında sonuçlar |
| PCF çalışma raporu | Amaç ve kapsam, fonksiyonel birim, sistem sınırı, veri kaynakları, sonuçlar, sınırlamalar |
| Veri kaynakları ve faktör kaydı | Her veri ve faktörün kaynağı, yılı, coğrafyası ve birincil/ikincil niteliği |
| Sıcak nokta ve duyarlılık özeti | Sonucu en çok etkileyen girdiler ve varsayım değişikliklerinin etkisi |
| Müşteri beyanı için özet tablo | Alıcı anketlerinde kullanılabilecek sade özet; sınır ve yöntemi açıkça belirtir |
Süreç adımları
- Amaç ve kapsam. Sonucun kim tarafından, ne için kullanılacağı; fonksiyonel birim ve sistem sınırı belirlenir.
- Proses haritası. Ürünün geçtiği aşamalar ve girdi-çıktı akışları çizilir.
- Veri envanteri. BOM, üretim miktarları, enerji ve atık verileri toplanır; tedarikçi veri talepleri yapılır.
- Tahsis. Çok ürünlü tesislerde ortak enerji ve atık, ürünlere fiziksel veya uygun başka bir esasla dağıtılır.
- Hesaplama ve analiz. Aşama bazında emisyonlar hesaplanır, sıcak noktalar ve duyarlılık incelenir.
- Raporlama. Taslak birlikte gözden geçirilir; nihai rapor ve model teslim edilir.
İhtiyaç duyulan veriler
- Ürün reçetesi / malzeme listesi (malzeme türü ve miktarı, fire oranları)
- Dönemsel üretim miktarları ve ürün karması
- Tesis veya hat bazında elektrik, doğal gaz ve diğer yakıt tüketimleri
- Ambalaj malzemeleri ve miktarları
- Girdi ve sevkiyat taşımacılığı: mesafe, taşıma türü, yük miktarı
- Üretim atıkları ve bertaraf yöntemleri
- Mümkünse ana tedarikçilerin ürün bazlı emisyon verileri
Lojistik emisyonları için sabit bir faktör kullanılmaz; DEFRA/DESNZ dönüşüm faktörleri, GLEC Çerçevesi veya taşıyıcı beyanı gibi sürümlü bir kaynak, yıl ve birimi belirtilerek seçilir. Ön tahmin için lojistik emisyonu hesaplayıcısını kullanabilirsiniz. Faktör seçiminin mantığı için emisyon faktörü nedir yazısına bakabilirsiniz.
Metodoloji ve standartlar
- ISO 14067:2018: Ürün karbon ayak izinin ölçülmesi ve iletişimi için gereklilikler.
- ISO 14040 ve ISO 14044: Yaşam döngüsü değerlendirmesinin ilke, çerçeve ve uygulama kuralları.
- GHG Protocol Ürün Standardı: Ürün yaşam döngüsü sera gazı muhasebesi ve raporlaması.
- IPCC AR5 GWP değerleri: CH4 için 28, N2O için 265 (100 yıllık).
- Ürün kategori kuralları (PCR): İlgili sektörde bir PCR varsa, ileride EPD'ye geçişi kolaylaştırmak için uyum gözetilir.
ISO 14067 tabanlı bir ürün karbon ayak izi, AB SKDM (CBAM) kapsamındaki gömülü emisyon hesabının yerine geçmez. Demir-çelik, alüminyum, çimento, gübre, hidrojen veya elektrik ihraç ediyorsanız SKDM (CBAM) danışmanlığı sayfasına bakın.
Teklifi etkileyen faktörler
Fiyat kapsama göre teklif edilir. Belirleyici faktörler:
- Hesaplanacak ürün veya ürün ailesi sayısı
- Malzeme listesinin uzunluğu ve karmaşıklığı
- Seçilen sistem sınırı (cradle-to-gate veya cradle-to-grave)
- Tedarikçilerden birincil veri toplanıp toplanmayacağı
- Çok ürünlü tesislerde tahsis ihtiyacının karmaşıklığı
- Sonucun bağımsız kritik gözden geçirmeye veya EPD sürecine taşınma hedefi
Neden ölçmeli?
Ürün bazında karbon verisi, alıcıların tedarikçi seçiminde ve kendi Scope 3 hesaplarında kullandığı bir girdiye dönüşüyor. Kendi verinizi üretmediğinizde müşteriniz genel ve çoğu zaman sizin aleyhinize olan ortalama değerleri kullanmak zorunda kalabilir. Ölçüm ayrıca hangi malzemenin, hangi prosesin veya hangi taşıma tercihinin farkı yarattığını göstererek tasarım ve satın alma kararlarına somut bir zemin sağlar. Şirket genelindeki emisyonları da görmek istiyorsanız kurumsal karbon ayak izi hesaplama hizmetiyle birlikte planlanabilir.
