Mevzuat durumu
- Son kontrol
- Yürürlük
- 1 Ocak 2026 (CBAM kesin dönem); 2026 ithalatı için ilk yıllık beyan ve sertifika teslimi 30 Eylül 2027
- Kimleri kapsıyor?
- AB'ye demir-çelik, alüminyum, çimento, gübre, elektrik ve hidrojen ürün gruplarında mal ithal eden yetkili CBAM beyannamecileri yükümlüdür; ithalatçı başına yıllık 50 ton tek kütle eşiği uygulanır (hidrojen ve elektrik bu eşik kapsamında değildir). Türk üretici, gömülü emisyon verisini sağlayan taraftır.
- Resmî kaynak
- Avrupa Komisyonu – CBAM kesin dönem
- Sonraki kontrol
SKDM (CBAM) nedir, Türk üreticiyi nasıl etkiler?
SKDM, Avrupa Birliği'nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması'dır; İngilizce adıyla CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism). AB'ye ithal edilen belirli malların üretiminde ortaya çıkan, yani mala "gömülü" olan emisyonlar için AB'deki ithalatçı tarafında bir karbon maliyeti uygulanmasını öngörür. Geçiş dönemi 2023–2025 yıllarını kapsadı; kesin dönem 1 Ocak 2026'da başladı. 2026 yılında yapılan ithalat için ilk yıllık CBAM beyanı ve sertifika teslimi 30 Eylül 2027'de yapılacak; 2026 emisyonlarına ilişkin sertifika satışının Şubat 2027'de başlaması öngörülüyor.
Beyan ve sertifika teslim yükümlülüğü genellikle AB'deki yetkili CBAM beyannamecisine (ithalatçı veya dolaylı gümrük temsilcisi) aittir. Türk üreticinin rolü farklıdır: AB'deki alıcısının talep ettiği gömülü emisyon verisini üretmek, belgelemek ve doğrulamaya hazır tutmak. Gerçek veri sağlanamadığında alıcının varsayılan değerlere başvurması gündeme gelebilir; bu da ticari ilişkide sizin aleyhinize bir maliyet algısı yaratabilir. Mekanizmanın genel çerçevesi için SKDM (CBAM) rehberi sayfamıza bakabilirsiniz.
Kimler için?
Bu hizmet, AB'ye CBAM kapsamındaki ürün gruplarında ihracat yapan veya yapmayı planlayan üreticiler içindir:
- Demir-çelik: yassı ve uzun ürünler, borular, bağlantı elemanları gibi mamuller
- Alüminyum: birincil alüminyum ve çeşitli alüminyum mamulleri
- Çimento: klinker ve çimento
- Gübre: azotlu gübreler ve ilgili kimyasallar
- Hidrojen ve elektrik
Ayrıca kendisi doğrudan ihracat yapmasa da AB'ye ihracat yapan bir üreticiye öncül (precursor) malzeme tedarik eden firmalar, müşterilerinden veri talebi alabilir.
Hizmet kapsamı
Dahil olanlar
- Kapsam taraması: İhraç ettiğiniz ürünlerin CN kodlarının CBAM Tüzüğü Ek I listesiyle karşılaştırılması. 4 haneli eşleşme ilk göstergedir; kesin değerlendirme 8 haneli CN kodu ve güncel Ek I üzerinden yapılır.
- AB alıcı veri taleplerinin analizi: Müşterinizden gelen şablon veya anketlerin hangi veriyi, hangi biçimde istediğinin çözümlenmesi ve yanıt planı.
- Tesis ve üretim rotası tanımı: Tesis sınırları, üretim prosesleri ve ürün gruplarına göre üretim rotalarının belirlenmesi.
- Gömülü emisyon çalışma dosyası: Doğrudan emisyonlar (yakma ve proses), ilgili durumlarda dolaylı emisyonlar (elektrik) ve öncül malzemelerin gömülü emisyonları dahil hesap.
- Kanıt paketi: Faaliyet verilerinin, ölçüm kayıtlarının, faturaların, laboratuvar analizlerinin ve tedarikçi beyanlarının hesapla ilişkilendirilmiş şekilde düzenlenmesi.
- Doğrulama hazırlığı: Dosyanın akredite doğrulayıcının inceleyeceği noktalara göre gözden geçirilmesi; veri boşluklarının ve risklerin listelenmesi.
- Azaltım fırsatları: Gömülü emisyonu en çok etkileyen kalemlerin belirlenmesi; ayrıntılı yol haritası için karbon azaltım stratejisi hizmeti.
Dahil olmayanlar
- Akredite doğrulama: Bağımsız, akredite bir doğrulayıcı tarafından yapılır.
- CBAM beyanının sunulması ve sertifika alımı/teslimi: AB'deki yetkili CBAM beyannamecisinin sorumluluğundadır.
- Gümrük müşavirliği ve tarife sınıflandırması kararı: CN kodu belirlenmesinde son söz gümrük uzmanı ve yetkili makamlardadır; biz mevcut sınıflandırmayı CBAM listesiyle karşılaştırırız.
- Hukuki görüş: Sözleşme veya yükümlülük yorumu gerektiren konularda hukuk danışmanına başvurulmalıdır.
AB'deki ithalatçı veya dolaylı gümrük temsilcisi adına iş yapılması gerekiyorsa, rol ayrımı ve sorumluluklar nedeniyle bu talepler ayrıca incelenir ve kapsam ona göre belirlenir.
Teslim edilen çıktılar
| Çıktı | İçerik | Kullanım amacı |
|---|---|---|
| Kapsam tarama tablosu | Ürün, CN kodu, Ek I eşleşmesi, ürün grubu, notlar | Hangi ürünler için veri hazırlanacağını netleştirir |
| Tesis ve rota tanım belgesi | Tesis sınırı, prosesler, üretim rotaları, öncül malzemeler | Hesap yönteminin temelini ve doğrulayıcı için bağlamı sağlar |
| Gömülü emisyon çalışma dosyası | Doğrudan, dolaylı ve öncül emisyonlar; ürün başına spesifik gömülü emisyon | AB alıcısına sağlanacak verinin dayanağı |
| Kanıt paketi | Kaynak belgelere bağlanmış veri seti ve izleme kayıtları | Doğrulama ve alıcı sorularında izlenebilirlik |
| Alıcıya veri iletim özeti | Müşterinin istediği şablona uygun özet veri | AB'deki beyannameciye düzenli veri aktarımı |
| Doğrulama hazırlık listesi | Açık noktalar, veri boşlukları, iyileştirme önerileri | Bağımsız doğrulamaya daha az sürprizle girmek |
Süreç adımları
- Ön değerlendirme. İhraç edilen ürünler, CN kodları ve AB alıcılarından gelen talepler gözden geçirilir. İlk fikir için CBAM uygunluk kontrolü aracını kullanabilirsiniz.
- Kapsam taraması. Ürünler 8 haneli CN kodu düzeyinde güncel Ek I listesiyle karşılaştırılır.
- Tesis ve rota tanımı. Tesis sınırı, prosesler ve üretim rotaları belirlenir.
- Veri toplama. Yakıt, hammadde, elektrik, üretim miktarları ve öncül malzeme verileri toplanır; tedarikçilerden gömülü emisyon verisi istenir.
- Hesaplama. Doğrudan ve dolaylı emisyonlar ile öncül emisyonlar ürün başına spesifik gömülü emisyona dönüştürülür.
- Kanıt paketi ve gözden geçirme. Her rakam kaynak belgesine bağlanır; taslak sizinle birlikte incelenir.
- Teslim ve alıcıya iletim desteği. Çalışma dosyası, kanıt paketi ve alıcı formatındaki özet teslim edilir; doğrulama sürecine hazırlık planlanır.
İhtiyaç duyulan veriler
- İhraç edilen ürünlerin listesi, CN kodları ve AB alıcılarına yapılan sevkiyat miktarları
- Tesis bazında yakıt tüketimleri (doğal gaz, kömür, kok, fuel-oil vb.) ve mümkünse yakıt analiz değerleri
- Proses emisyonuna yol açan girdiler: kireçtaşı, elektrot, indirgeyici maddeler gibi
- Elektrik tüketimi ve varsa öz üretim verileri
- Üretim miktarları ve ürün gruplarına göre dağılımı
- Öncül malzemelerin tedarikçileri ve tedarikçilerden alınan gömülü emisyon beyanları
- Ölçüm cihazları, kalibrasyon ve izleme kayıtları
Metodoloji ve standartlar
CBAM gömülü emisyonları, AB'nin CBAM Tüzüğü ve uygulama mevzuatında tanımlanan yöntem ve sistem sınırlarına göre hesaplanır. Bu nedenle ISO 14067 tabanlı bir ürün karbon ayak izi veya GHG Protocol tabanlı bir kurumsal hesap, CBAM verisinin yerine geçmez; ancak mevcut kurumsal envanteriniz veri altyapısı açısından önemli bir başlangıç noktası olabilir. Yöntem, Avrupa Komisyonu'nun yayımladığı güncel rehber ve mevzuat esas alınarak uygulanır; mevzuatın değişen kısımları her projede resmî kaynaktan kontrol edilir.
Spesifik gömülü emisyon (t CO2e / t ürün) = (Atfedilen doğrudan emisyonlar + ilgili dolaylı emisyonlar + öncül malzeme emisyonları) / Üretim miktarı
CBAM sertifikası, EU ETS tahsisatı ve gönüllü karbon kredisi farklı araçlardır. Gönüllü kredi satın almak CBAM yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Sertifika fiyatlarına ilişkin güncel bilgiyi yalnızca Avrupa Komisyonu'nun resmî sayfasından takip edin.
Teklifi etkileyen faktörler
Teklif kapsama göre hazırlanır; liste fiyatı yoktur. Belirleyici faktörler:
- Kapsamdaki ürün ve CN kodu sayısı
- Tesis sayısı ve her tesisteki üretim rotası sayısı
- Proses emisyonlarının karmaşıklığı (örneğin elektrikli ark ocağı, yüksek fırın, klinker üretimi)
- Öncül malzemelerin sayısı ve tedarikçilerden veri alınabilirliği
- Ölçüm ve izleme kayıtlarının mevcut durumu
- Birden fazla AB alıcısına farklı formatlarda veri sağlanması ihtiyacı
- Doğrulamaya hazırlık ve doğrulayıcıyla süreç koordinasyonu talebi
Neden şimdi hazırlanmalı?
Kesin dönem başladığı için AB'deki alıcılar 2026 ithalatına ilişkin veriyi toplamaya devam ediyor ve 30 Eylül 2027'deki ilk yıllık beyana hazırlanıyor. Gerçek ve doğrulanabilir veri sağlayabilen tedarikçi, alıcısı için öngörülebilir bir ortak olur. Erken başlamak; veri boşluklarını, tedarikçi veri eksiklerini ve ölçüm sorunlarını beyan takviminin baskısı olmadan çözmeye zaman tanır. Şirket genelindeki emisyonlarınızı da sistematik olarak izlemek isterseniz sera gazı envanteri hazırlama hizmeti CBAM çalışmasıyla birlikte planlanabilir.
