Mevzuat durumu
- Son kontrol
- Yürürlük
- 1 Ocak 2026 (CBAM kesin dönem)
- Kimleri kapsıyor?
- AB'ye Regulation (EU) 2023/956 Ek I'de listelenen demir-çelik ürünlerini ithal eden AB'deki yetkili CBAM beyannamecileri; Türk üreticiler gömülü emisyon verisini sağlayan taraftır.
- Resmî kaynak
- Avrupa Komisyonu — CBAM kesin dönem
- Sonraki kontrol
Demir-çelik için CBAM neden önemli?
Demir-çelik, SKDM (Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması, İngilizce CBAM) kapsamına alınan ilk ürün gruplarındandır. Sektörün yüksek enerji ve proses yoğunluğu, AB'nin karbon kaçağı riskini en çok önemsediği alanlardan biri olmasına yol açar. 1 Ocak 2026'da başlayan kesin dönemde AB'deki ithalatçılar, ithal ettikleri çelik ürünlerinin gömülü emisyonunu beyan edecek ve buna karşılık gelen CBAM sertifikalarını teslim edecektir.
Türk üretici açısından pratik sonuç şudur: AB alıcıları, tedarikçilerinden ürün bazında, izlenebilir ve doğrulanabilir emisyon verisi ister. Bu veri sağlanamazsa beyannameci varsayılan değerlere başvurabilir; varsayılan değerler gerçek performansı yansıtmayabilir ve ticari görüşmelerde dezavantaj yaratabilir.
CBAM kapsamındaki demir-çelik ürünleri
Kapsam, Regulation (EU) 2023/956 Ek I'deki Kombine Nomenklatür (CN) kodlarıyla belirlenir. Aşağıdaki tablo yalnızca yön gösterici bir özettir.
| CN başlığı | Ürün grubu (özet) | Not |
|---|---|---|
| 2601 12 | Aglomere demir cevheri ve konsantreleri (pelet, sinter) | Kavrulmuş demir piritleri hariç |
| 7201–7206 | Pik demir, ferro alaşımların bir kısmı, DRI/sünger demir, granül ve tozlar, ham demir-çelik | 7202'de yalnızca belirli ferro alaşım alt başlıkları kapsamda |
| 7207–7229 | Yarı mamuller (kütük, slab), yassı ve uzun ürünler, paslanmaz ve alaşımlı çelikler, teller | Haddelenmiş ürünlerin büyük bölümü |
| 7301–7311 | Palplanş, ray malzemesi, borular ve profiller, bağlantı parçaları, inşaat konstrüksiyonları, depolar, kaplar | Seçili 73 başlıkları |
| 7318, 7326 | Cıvata, somun, vida vb.; demir-çelikten diğer eşya | Alt başlık kontrolü gerekli |
Kapsamın aşağı akış ürünlerine genişletilmesine ilişkin AB düzeyinde çalışmalar ve öneriler gündemdedir. Ürününüzün durumunu her zaman güncel Ek I ve yürürlükteki değişiklik metinleri üzerinden kontrol edin. Hızlı bir ön tarama için CBAM uygunluk kontrolü aracını kullanabilirsiniz.
Üretim rotalarına göre emisyon kaynakları
Çeliğin gömülü emisyonu büyük ölçüde üretim rotasına bağlıdır. Aynı CN koduna giren iki ürün, farklı rotalardan geldiğinde çok farklı emisyon yoğunluğuna sahip olabilir.
Yüksek fırın – bazik oksijen fırını (BF-BOF)
Entegre tesislerde kok, kömür ve diğer indirgeyiciler demir oksidi indirgemek için kullanılır. Kok fırını, sinter ve pelet tesisi, yüksek fırın ve BOF, proses ve yanma kaynaklı CO2'nin ana kaynaklarıdır. Kireçtaşı ve dolomit gibi karbonatlı girdiler de proses emisyonu doğurur. Atık gazların (kok fırını gazı, yüksek fırın gazı) tesis içinde veya dışında kullanılması karbon akışlarının dikkatli kurulmasını gerektirir.
Elektrik ark ocağı (EAF)
EAF rotasında hurda, DRI veya pik demir elektrikle ergitilir. Doğrudan emisyonlar; grafit elektrot tüketimi, şarj ve köpük cürufu için eklenen karbon, doğal gaz brülörleri ve pota fırını gibi kaynaklardan gelir. Elektrik tüketimi bu rotada yüksektir; dolaylı emisyonun kesin dönemde nasıl ele alındığı aşağıdaki not kutusunda açıklanmıştır.
Doğrudan indirgeme (DRI)
Doğal gaz veya hidrojen gibi indirgeyicilerle cevherin katı hâlde indirgenmesidir. Kullanılan indirgeyicinin türü ve miktarı emisyonu belirler. DRI çoğu zaman EAF için öncül malzeme olarak kullanılır.
Haddehane ve sonraki işlemler
Tekrar ısıtma fırınları, tavlama, galvaniz ve kaplama hatları genellikle doğal gaz yakar. Bu emisyonlar tesisin Scope 1 (Kapsam 1) envanterinde yer alır; CBAM hesabında ise ilgili üretim prosesine atanır.
Kesin dönemde demir-çelik ürünleri için gömülü emisyon hesabında yalnızca doğrudan emisyonların dikkate alındığı Regulation (EU) 2023/956 Ek II'de belirtilmektedir. Bu kural değişikliklere açıktır; elektrik verisini yine de toplayın ve güncel durumu resmî metinden doğrulayın.
Hangi veriler gerekir?
| Veri alanı | Örnek içerik | Tipik kaynak |
|---|---|---|
| Tesis ve proses tanımı | Üretim rotası, proses sınırları, ürün grupları | Teknik müdürlük, akış şemaları |
| Yakıtlar | Doğal gaz, kok, kömür, motorin miktarları ve ısıl değerleri | Faturalar, sayaçlar, laboratuvar analizi |
| Proses girdileri | Elektrot, şarj karbonu, kireç, dolomit, karbon içeriği | Stok hareketleri, analiz raporları |
| Öncül malzemeler | Satın alınan pik demir, DRI, kütük, slab, rulo ve bunların gömülü emisyonu | Tedarikçi beyanı, tedarikçi tesis verisi |
| Çıktılar | Ürün bazında net üretim (ton), yan ürünler, cüruf | Üretim kayıtları, kantar |
| Elektrik | Proses bazında tüketim (kWh), kaynak bilgisi | Sayaç ve dağıtım şirketi verisi |
| Ödenen karbon fiyatı | Menşe ülkede ödenen bir karbon fiyatı varsa belgeleri | Resmî ödeme kayıtları |
Veri toplamanın genel çerçevesi için karbon ayak izi için gereken veriler rehberine bakabilirsiniz.
AB alıcısına sağlanacak veri paketi
AB'deki beyannameci, beyanını hazırlarken tedarikçiden tutarlı bir veri seti bekler. Tipik bir paket şunları içerir:
- Tesis kimlik bilgileri ve konumu, üretim rotası ve proses tanımı
- Ürünlerin 8 haneli CN kodları ve dönem bazında üretim miktarları
- Ürün başına spesifik doğrudan gömülü emisyon (tCO2e/t) ve hesap yöntemi
- Öncül malzemelerin kaynağı ve gömülü emisyonları
- Elektrik tüketimi ve ilgili bilgiler (alıcı talep ederse ve raporlama gerektiriyorsa)
- Kullanılan izleme metodolojisi ve doğrulama durumu
- Varsa menşe ülkede ödenen karbon fiyatına dair belgeler
Kesin dönemde gerçek değerlerin kullanılabilmesi için verilerin akredite bir doğrulayıcı tarafından doğrulanması gerekir. Karbonpazarı doğrulayıcı değildir; hesaplama ve hazırlık desteği verir.
Sık yapılan hatalar
- Tesis ortalamasını tüm ürünlere uygulamak: Farklı rotalardan veya öncüllerden gelen ürünler ayrı ele alınmalıdır.
- Öncül malzemeleri atlamak: Satın alınan kütük veya rulonun gömülü emisyonu eklenmezse sonuç olduğundan düşük çıkar.
- Kurumsal envanterle CBAM hesabını karıştırmak: GHG Protocol tabanlı kurumsal envanter ile CBAM'in tesis-ürün bazlı metodolojisi farklı sınırlar kullanır.
- Karbon içeriğini analizsiz varsaymak: Kok, elektrot ve şarj karbonunda tedarikçi veya laboratuvar verisi tercih edilmelidir.
- CN kodunu dört hanede bırakmak: Kapsam kararı alt başlık düzeyinde verilir.
Genel hata listesi için karbon ayak izi hesaplama hataları yazısına göz atabilirsiniz.
Nasıl yardımcı oluyoruz?
SKDM (CBAM) danışmanlığı kapsamında CN kodu eşleştirmesi, proses sınırlarının belirlenmesi, karbon akışlarının kurulması, öncül tedarikçilerden veri talebi şablonları ve AB alıcısına sunulacak veri paketinin hazırlanmasında destek veriyoruz. Ayrıca kurumsal düzeyde kurumsal karbon ayak izi çalışmasıyla tutarlılık sağlıyoruz. İlk adım olarak CBAM uygunluk kontrolü ile ürünlerinizin kapsam durumunu ön değerlendirebilirsiniz.
