Mevzuat durumu
- Son kontrol
- Yürürlük
- 7552 sayılı İklim Kanunu: 9 Temmuz 2025 (Resmî Gazete); Türkiye ETS'nin fiilî işlem durumu İklim Değişikliği Başkanlığı'ndan teyit edilmelidir
- Kimleri kapsıyor?
- İklim Kanunu, Türkiye'de emisyon ticaret sistemi ve denkleştirme mekanizmaları için yasal çerçeve oluşturur; kapsam ve yükümlülükler ikincil mevzuatla belirlenir.
- Resmî kaynak
- 7552 sayılı İklim Kanunu — Resmî Gazete
- Sonraki kontrol
Karbon kredisi piyasası — geliştirme aşamasında. Karbonpazarı'nda şu anda karbon kredisi, emisyon tahsisatı veya başka bir karbon biriminin alım-satımı yapılmamaktadır. Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır; sayfa sonundaki ilgi kaydı yalnızca gelişmelerden haberdar olmak ve ihtiyacınızı bize iletmek içindir. Herhangi bir yatırım tavsiyesi veya getiri vaadi içermez.
Karbon piyasası nedir?
Karbon piyasası, sera gazı emisyonlarına ekonomik bir değer veren ve bu değer üzerinden birimlerin el değiştirdiği sistemlerin genel adıdır. Temel fikir basittir: Emisyonun bir maliyeti olursa, işletmeler bu maliyeti azaltmak için verimlilik, yakıt değişimi ve teknoloji yatırımı gibi yollara yönelir. Karbon piyasaları iki ana gruba ayrılır: zorunlu (uyum) piyasaları ve gönüllü piyasalar.
Zorunlu ve gönüllü piyasa
Zorunlu piyasa: emisyon ticaret sistemleri
Zorunlu piyasalarda bir kamu otoritesi belirli sektörler için toplam emisyon tavanı belirler ve bu tavan kadar emisyon tahsisatı dağıtır veya müzayedeyle satar. Kapsamdaki işletmeler, her yıl gerçekleşen emisyonları kadar tahsisatı teslim etmek zorundadır. İhtiyacından fazla tahsisatı olan işletme satabilir, eksiği olan satın alır. Bu modele tavan ve ticaret (cap-and-trade) denir. En bilinen örnek, AB Emisyon Ticaret Sistemi (EU ETS)'dir.
AB, mevcut sistemin yanında binalar, karayolu taşımacılığı ve ek sektörler için ayrı bir sistem olan ETS2'yi kurmaktadır. AB kaynaklarına göre ETS2'nin tam işlerliği 2028'de öngörülmektedir; bu sistemde yükümlü taraf yakıtı piyasaya süren yakıt tedarikçileridir, bina sahipleri veya sürücüler doğrudan yükümlü değildir.
Gönüllü piyasa
Gönüllü piyasada kurumlar, yasal bir yükümlülük olmadan, iklim hedefleri veya paydaş beklentileri doğrultusunda karbon kredisi satın alır. Bir karbon kredisi genellikle bir projede sağlanan bir ton CO2e azaltımı veya atmosferden uzaklaştırmayı temsil eder. Krediler, bağımsız standartlar ve kayıt sistemleri aracılığıyla üretilir, takip edilir ve kullanıldığında iptal edilir.
Tahsisat, kredi ve CBAM sertifikası farkı
Bu üç araç sıkça karıştırılır. Aralarındaki farkı bilmek, hem yanlış beklentileri hem de yanıltıcı beyanları önler.
| Özellik | Emisyon tahsisatı (ör. EU ETS) | Karbon kredisi (gönüllü) | CBAM sertifikası |
|---|---|---|---|
| Ne temsil eder? | Bir ton CO2e salım hakkı | Bir projede sağlandığı iddia edilen bir ton CO2e azaltım veya uzaklaştırma | İthal ürünün bir ton CO2e gömülü emisyonu için ödenen karbon fiyatı |
| Kim kullanır? | Sistem kapsamındaki işletmeciler | Gönüllü alıcılar | AB'deki yetkili CBAM beyannamecisi |
| Dayanağı | Kamu mevzuatı | Özel standartlar ve kayıt sistemleri | Regulation (EU) 2023/956 |
| Yasal yükümlülüğü karşılar mı? | Kendi sistemi içinde evet | Genellikle hayır; zorunlu sistem açıkça izin veriyorsa ve koşullarla sınırlı | Yalnızca CBAM yükümlülüğünü |
Gönüllü kredi satın almak CBAM yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. CBAM hakkında ayrıntılı bilgi için SKDM (CBAM) rehberine bakabilirsiniz.
Denkleştirme (offset) ve azaltım farkı
Azaltım, işletmenin kendi faaliyetlerinden kaynaklanan emisyonu doğrudan düşürmesidir: enerji verimliliği, yakıt değişimi, yenilenebilir elektrik, proses iyileştirmesi gibi. Denkleştirme (offset) ise işletmenin kendi emisyonu değişmeden, başka bir yerde sağlanan azaltım veya uzaklaştırmayı temsil eden kredilerin kullanılmasıdır.
Bu nedenle kredi satın almak şirketinizin karbon ayak izini sıfırlamaz. Kurumsal envanterde emisyonlar brüt olarak raporlanır; kullanılan krediler, varsa, ayrıca ve şeffaf biçimde gösterilir. "Karbon nötr" veya "sıfır karbon" gibi iddialar, AB'nin yeşil iddialar alanındaki düzenlemeleri ışığında ciddi yanıltıcı beyan riski taşır. Doğru sıra; önce ölçmek, sonra azaltmak, kalan emisyonlar için ise dikkatle değerlendirilmiş seçeneklere bakmaktır. Ölçüm için karbon ayak izi hesaplama, azaltım için karbon azaltım stratejisi sayfalarımıza bakabilirsiniz.
Karbon kredisinde kalite kriterleri
Her karbon kredisi aynı kalitede değildir. Bir krediyi değerlendirirken genel kabul gören şu ölçütlere bakılır:
- Ek ilave (additionality): Proje, kredi geliri olmadan da zaten gerçekleşecek miydi? Gerçekleşecek idiyse sağlanan azaltım "ek" sayılmaz.
- Kalıcılık: Özellikle orman ve toprak projelerinde, depolanan karbonun yangın, kesim veya arazi değişimiyle geri salınma riski değerlendirilmelidir.
- Çifte sayımın önlenmesi: Aynı azaltımın hem proje ülkesinin ulusal hedefinde hem de bir alıcının beyanında sayılmaması gerekir. Paris Anlaşması'nın 6. maddesi kapsamındaki karşılıklı düzeltme tartışmaları bu konuyla ilgilidir.
- Kayıt defteri: Kredinin benzersiz seri numarasıyla bağımsız bir kayıt sisteminde izlenebilmesi gerekir.
- İptal (retirement): Kullanılan kredinin kayıt defterinde kalıcı olarak iptal edilmesi ve kimin adına iptal edildiğinin görülebilmesi gerekir. İptal edilmemiş kredi bir beyanın dayanağı olamaz.
- Vintage (üretim yılı): Azaltımın gerçekleştiği yıldır. Çok eski tarihli krediler, güncel bir iddiayı desteklemekte sorgulanabilir.
- Ölçüm, izleme ve doğrulama: Azaltımın muhafazakâr bir referans senaryoya göre hesaplanması ve bağımsız olarak doğrulanması beklenir.
Gönüllü piyasada Verra (VCS) ve Gold Standard gibi uluslararası standartlar yaygın olarak kullanılır. Bu standartların metodolojileri ve kuralları zaman içinde güncellenir; belirli bir proje veya kredi türü için ilgili standardın güncel kuralları doğrudan kendi resmî kaynağından kontrol edilmelidir.
Türkiye: İklim Kanunu ve emisyon ticareti çerçevesi
7552 sayılı İklim Kanunu, 9 Temmuz 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanmıştır. Kanun, Türkiye'de bir emisyon ticaret sistemi (ETS) ile denkleştirme mekanizmalarına ilişkin yasal çerçeveyi oluşturur. Sistemin kapsamı, tahsisat yöntemi, izleme-raporlama-doğrulama kuralları ve denkleştirme birimlerinin nasıl kullanılacağı gibi ayrıntılar ikincil mevzuatla belirlenir.
Türkiye ETS'nin fiilî uygulama ve işlem durumu, hangi tesislerin kapsamda olduğu ve takvimi için İklim Değişikliği Başkanlığı ve Resmî Gazete üzerinden güncel bilgi teyit edilmelidir. Kanun, her işletmeye bugün karbon ayak izi belgesi zorunluluğu getirmiş değildir; yükümlülükler kapsam ve ikincil düzenlemelere göre belirlenir.
Türkiye'de bir karbon fiyatının uygulanması, AB'ye ihracat yapan şirketler açısından CBAM ile de ilişkilidir: Menşe ülkede fiilen ödenen karbon fiyatı, AB kurallarındaki koşullar sağlanırsa CBAM yükümlülüğünden düşülebilir. Bunun nasıl uygulanacağı her iki taraftaki düzenlemelere bağlıdır.
Neden kredi satın almak emisyonu sıfırlamaz?
Bir şirketin karbon ayak izi, kendi faaliyetlerinin fiziksel sonucudur. Yakılan doğal gaz, tüketilen elektrik veya tedarik zincirindeki emisyonlar, kredi satın alındığında değişmez. Kredi, en iyi durumda başka bir yerde gerçekleşmiş bir azaltımı temsil eder; düşük kaliteli kredilerde ise bu azaltım tartışmalı olabilir. Bu nedenle:
- Kurumsal envanterde emisyonlar krediler düşülmeden raporlanır.
- Azaltım hedefleri kendi operasyonlarınız ve değer zinciriniz üzerinden belirlenmelidir.
- Kredi kullanımı, varsa, ayrı ve açık biçimde, kredinin türü, standardı, vintage'ı ve iptal kaydıyla birlikte açıklanmalıdır.
Azaltım seçenekleri için karbon ayak izini azaltmanın yolları yazımıza göz atabilirsiniz.
Kurumlar için değerlendirme soruları
Karbon kredisi satın almayı veya bir projeden kredi üretmeyi düşünen kurumların, karar vermeden önce şu sorulara yanıt araması önerilir:
| Konu | Sorulacak soru | Neden önemli? |
|---|---|---|
| Amaç | Krediyi hangi beyan veya hedef için kullanacağız? | Yasal yükümlülük, gönüllü hedef ve pazarlama iddiası farklı kurallara tabidir. |
| Öncelik | Kendi emisyonlarımızı ölçtük ve azaltım planı yaptık mı? | Kredi, azaltımın yerine geçmez; ölçülmemiş emisyon için anlamlı bir kullanım yoktur. |
| Kalite | Proje ek ilave, kalıcılık ve çifte sayım açısından nasıl değerlendirildi? | Düşük kaliteli kredi, itibar ve yanıltıcı beyan riski yaratır. |
| İzlenebilirlik | Kredi hangi kayıt defterinde, hangi seri numarasıyla izleniyor ve kimin adına iptal edilecek? | İptal kaydı olmayan kredi beyanın dayanağı olamaz. |
| İletişim | Kullanımı nasıl ve hangi ifadelerle açıklayacağız? | Yeşil iddialara ilişkin düzenlemeler, belirsiz ve abartılı ifadeleri sınırlar. |
| Mevzuat | Türkiye ETS veya başka bir zorunlu sistemde bu birimin bir karşılığı var mı? | Gönüllü krediler zorunlu sistemlerde ancak açıkça izin verilirse ve koşullarla kullanılabilir. |
Bu sorular bir yatırım değerlendirmesi değildir; amaç, karbon birimlerini doğru bağlamda ve doğru sırayla ele almaktır. Kurumsal emisyonlarınızı ölçmek için kurumsal karbon ayak izi hizmetimiz bir başlangıç noktası olabilir.
Karbonpazarı'nda neler planlıyoruz?
Karbon kredisi piyasası tarafında aceleci bir yaklaşım yerine, mevzuat netleştikçe adım adım ilerlemeyi tercih ediyoruz. Planladığımız çalışmalar şunlardır:
- Eğitim ve bilgilendirme. Karbon piyasaları, kredi kalitesi ve Türkiye'deki düzenlemeler hakkında anlaşılır içerikler ve terimler sözlüğü.
- Proje ön değerlendirmesi. Emisyon azaltım veya uzaklaştırma potansiyeli olan projeler için ilk teknik değerlendirme. Bu, bir kredi üretileceği veya satılacağı anlamına gelmez; sertifikasyon ve kayıt, ilgili standartlar ve bağımsız doğrulayıcılar tarafından yürütülür.
- İlgi kaydı. Gelişmelerden haberdar olmak isteyen kurumların ihtiyaçlarını anlamak için bir ilgi kaydı tutuyoruz.
Bu sayfada fiyat, getiri veya yatırım vaadi bulunmamaktadır. Karbon birimlerine ilişkin herhangi bir karar için güncel mevzuatı ve bağımsız uzman görüşünü esas alın. Şimdilik en somut adım, kendi emisyonlarınızı güvenilir biçimde ölçmek ve CBAM gibi mevcut yükümlülüklere hazırlanmaktır.
