Mevzuat durumu
- Son kontrol
- Yürürlük
- 1 Ocak 2026 (CBAM kesin dönem)
- Kimleri kapsıyor?
- AB'ye Regulation (EU) 2023/956 Ek I'de listelenen azotlu gübre ve ara ürünlerini ithal eden AB'deki yetkili CBAM beyannamecileri; Türk üreticiler veri sağlayan taraftır.
- Resmî kaynak
- Avrupa Komisyonu — CBAM kesin dönem
- Sonraki kontrol
Gübre için CBAM neden önemli?
Azotlu gübre üretimi, amonyak sentezine dayandığı için yoğun enerji ve hammadde kullanır. Amonyak üretiminde doğal gaz veya diğer fosil kaynaklar hem yakıt hem hammadde olarak tüketilir. Nitrik asit üretiminde ise güçlü bir sera gazı olan N2O açığa çıkar. Bu özellikler gübreyi SKDM (Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması, CBAM) kapsamına alınan sektörlerden biri yapmıştır.
1 Ocak 2026'da başlayan kesin dönemde AB'deki ithalatçılar, ithal ettikleri kapsam içi gübrelerin gömülü emisyonunu beyan eder. Türk üreticiler için öncelik, ürün bazında gerçek ve doğrulamaya hazır veri sunabilmektir; aksi durumda beyannameci varsayılan değerlere başvurabilir.
CBAM kapsamındaki gübre ürünleri
| CN başlığı | Ürün (özet) | Not |
|---|---|---|
| 2808 | Nitrik asit; sülfonitrik asitler | Ara ürün ve öncül |
| 2814 | Amonyak (susuz veya sulu çözelti) | Temel öncül |
| 2834 21 | Potasyum nitratlar | Alt başlık düzeyinde |
| 3102 | Azotlu mineral veya kimyasal gübreler (üre, amonyum nitrat, amonyum sülfat, CAN vb.) | Alt başlık kontrolü gerekli |
| 3105 | İki veya üç besin elementi içeren gübreler (NPK, NP vb.) ve diğer gübreler | İstisnalar var; örneğin azotsuz fosfor-potasyumlu gübreler — manuel kontrol |
3105 başlığındaki istisnalar nedeniyle "kompoze gübre = kapsam içi" varsayımı yanıltıcı olabilir. Her ürünü 8 haneli CN koduyla güncel Ek I'e göre kontrol edin. Ön tarama için CBAM uygunluk kontrolü aracını kullanabilirsiniz.
Emisyon kaynakları
Amonyak üretimi
Buhar reformlama veya kısmi oksidasyonla hidrojen üretilir ve azotla birleştirilerek amonyak elde edilir. Emisyonların ana kaynağı, hammadde olarak kullanılan doğal gazdaki karbonun CO2'ye dönüşmesi ve reformer fırınlarında yakılan yakıtlardır. Hidrojen üretiminin emisyon mantığı için hidrojen sektörü sayfasına da bakabilirsiniz.
Üre üretimi
Üre, amonyak ve CO2'den üretilir. Amonyak tesisinden gelen CO2'nin bir kısmı üreye bağlanır; ancak bu karbon, gübre toprağa uygulandığında büyük ölçüde yeniden açığa çıkar. Üreye bağlanan CO2'nin CBAM hesabında nasıl ele alınacağı güncel uygulama kurallarından kontrol edilmelidir; tesis içi CO2 transferleri ayrıca belgelenmelidir.
Nitrik asit ve N2O
Amonyağın katalitik oksidasyonu sırasında N2O oluşur. N2O'nun AR5'e göre 100 yıllık küresel ısınma potansiyeli 265'tir; bu nedenle küçük kütleler bile CO2e sonucunu büyük ölçüde etkiler. N2O azaltım katalizörleri kullanılan tesislerde ölçüm verisi kritik önem taşır. CO2e nedir? yazısında farklı gazların nasıl toplandığını bulabilirsiniz.
Karışık ve kompoze gübreler
Amonyum nitrat, CAN ve NPK üretiminde granülasyon, kurutma ve buhar üretimi gibi adımlar yakma emisyonu oluşturur. Satın alınan amonyak, nitrik asit veya diğer öncüller ürünlere eklenir.
Elektrik
Gübreler Ek II'de yalnızca doğrudan emisyonların sayıldığı ürünler arasında olmadığından, kesin dönemde elektrik kaynaklı dolaylı emisyonlar da gömülü emisyona dahil edilir. Kullanılacak elektrik emisyon faktörü kuralları resmî metinden doğrulanmalıdır.
Hangi veriler gerekir?
| Veri alanı | Örnek içerik | Tipik kaynak |
|---|---|---|
| Hammadde ve yakıt | Doğal gazın hammadde ve yakıt olarak ayrı miktarları, ısıl değer, karbon içeriği | Sayaçlar, gaz analizleri |
| N2O ölçümü | Nitrik asit tesisi baca ölçümleri, azaltım sistemi verisi | Sürekli emisyon ölçüm sistemi |
| CO2 akışları | Üreye bağlanan, satılan veya transfer edilen CO2 | Proses kayıtları |
| Öncül malzemeler | Satın alınan amonyak, nitrik asit; menşe ve gömülü emisyon | Tedarikçi beyanı |
| Ürün çıktıları | CN koduna göre üretim, azot içeriği | Üretim ve kalite kayıtları |
| Elektrik | Proses bazında kWh, tedarik kaynağı | Sayaçlar, dağıtım şirketi |
AB alıcısına sağlanacak veri paketi
- Tesis bilgileri ve üretim prosesleri (amonyak, nitrik asit, üre, karışık gübre)
- 8 haneli CN kodları ve dönem bazında üretim miktarları
- Ürün başına doğrudan ve dolaylı gömülü emisyon (tCO2e/t), CO2 ve N2O ayrımıyla
- Öncül malzemelerin menşei ve gömülü emisyonları
- İzleme metodolojisi, ölçüm ve analiz kaynakları
- Doğrulama durumu ve varsa menşe ülkede ödenen karbon fiyatı belgeleri
Kesin dönemde gerçek değerler akredite doğrulayıcı tarafından doğrulanmalıdır. Karbonpazarı doğrulayıcı değildir; hesaplama ve hazırlık desteği verir.
Örnek: entegre zincirde hesap yapısı
Gübre tesislerinde ürünler çoğu zaman birbirinin öncülüdür: amonyak nitrik aside, ikisi birlikte amonyum nitrata, o da kompoze gübreye dönüşebilir. Bu nedenle hesap, zincirin başından sonuna doğru kurulmalıdır. Aşağıdaki tablo kurgusal bir entegre tesis için düzeni gösterir; rakam içermez.
| Proses | Ana emisyon | Girdi olarak aldığı öncül | Çıktı |
|---|---|---|---|
| Amonyak | Hammadde ve yakıt gazından CO2 | — | Amonyak (2814) |
| Nitrik asit | N2O, yardımcı yakıtlar | Amonyak | Nitrik asit (2808) |
| Üre | Yakıt ve buhar; CO2 bağlanması ayrıca belgelenir | Amonyak, proses CO2'si | Üre (3102) |
| Amonyum nitrat / CAN | Granülasyon ve kurutma yakıtları | Amonyak, nitrik asit | 3102 ürünleri |
| NPK | Granülasyon ve kurutma yakıtları | Azotlu öncüller, diğer hammaddeler | 3105 ürünleri (istisna kontrolüyle) |
Her prosesin emisyonu kendi çıktısına atanır; sonraki proses, öncülü kullandığı oranda bu emisyonu devralır. Aynı emisyonun iki kez sayılmaması için tesis içi aktarımların miktarı kayıt altında olmalıdır. Yakıt kaynaklı emisyonların genel hesap mantığı için doğal gaz emisyonu hesaplayıcısı sayfasına bakabilirsiniz.
Sık yapılan hatalar
- Doğal gazı yalnızca yakıt saymak: Hammadde olarak kullanılan kısım ayrı izlenmelidir.
- N2O'yu hesaba katmamak: Nitrik asit içeren zincirlerde sonucu ciddi biçimde düşük gösterir.
- Üre CO2'sini belgesiz düşmek: Tesis içi CO2 akışları kayıt altında olmalıdır.
- 3105 istisnalarını gözden kaçırmak: Kapsam dışı ürünler için gereksiz iş yükü veya kapsam içi ürünlerin atlanması.
- Elektriği unutmak: Gübrede dolaylı emisyon da gömülü emisyona girer.
Nasıl yardımcı oluyoruz?
SKDM (CBAM) danışmanlığı kapsamında ürün bazında CN kontrolü, amonyak-nitrik asit-üre zincirinde karbon ve azot akışlarının kurulması, N2O verisinin düzenlenmesi ve AB alıcısına sunulacak veri paketinin hazırlanmasında destek veriyoruz. Tesis genelinde tutarlı bir envanter için sera gazı envanteri hizmetimiz de kullanılabilir. Başlangıç için CBAM uygunluk kontrolü aracını deneyin.
