CO2e ne anlama gelir?
CO2e, "karbondioksit eşdeğeri" ifadesinin kısaltmasıdır. Bazı metinlerde CO2eq, CO2-eş veya CO₂e biçiminde de yazılır. Farklı sera gazlarının iklim üzerindeki etkisini tek bir ortak birimle ifade etmeye yarar: Bir miktar gazın, aynı ısınma etkisini yaratması için kaç kilogram karbondioksite karşılık geldiğini gösterir.
Bu ortak birime ihtiyaç duyulmasının nedeni, sera gazlarının ısı tutma güçlerinin ve atmosferde kalma sürelerinin birbirinden çok farklı olmasıdır. Kazanda yakılan doğal gazın CO2'si, klimadan sızan soğutucu gaz ve atık sudan çıkan metan ancak CO2e'ye çevrildiğinde aynı tabloda toplanabilir. Hangi gazların söz konusu olduğunu karbon emisyonu ve sera gazı farkı yazısında anlattık.
Küresel ısınma potansiyeli (GWP) nedir?
Küresel ısınma potansiyeli (GWP, Global Warming Potential), bir kilogram gazın belirli bir zaman diliminde atmosferde tuttuğu ısının, bir kilogram CO2'nin aynı sürede tuttuğu ısıya oranıdır. CO2'nin GWP'si tanım gereği 1'dir. Kurumsal ve ulusal envanterlerde genellikle 100 yıllık zaman ufku kullanılır.
GWP değerlerini Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli (IPCC) değerlendirme raporlarında yayımlar. Bu sitenin örneklerinde ve hesaplayıcılarında IPCC Beşinci Değerlendirme Raporu (AR5) 100 yıllık değerleri esas alınır.
| Gaz | GWP | Anlamı |
|---|---|---|
| Karbondioksit (CO2) | 1 | Referans gaz |
| Metan (CH4) | 28 | 1 kg CH4 ≈ 28 kg CO2e |
| Diazot monoksit (N2O) | 265 | 1 kg N2O ≈ 265 kg CO2e |
| R-32 | 677 | 1 kg ≈ 0,68 t CO2e |
| R-134a | 1.300 | 1 kg ≈ 1,3 t CO2e |
| R-407C (karışım) | ≈ 1.624 | Bileşenlerin ağırlıklı ortalaması |
| R-410A (karışım) | ≈ 1.924 | %50 R-32 ve %50 R-125'in ağırlıklı ortalaması |
| R-404A (karışım) | ≈ 3.943 | Bileşenlerin ağırlıklı ortalaması |
CO2e nasıl hesaplanır?
Hesap iki aşamalıdır. Önce her gazın kütlesi bulunur; bu, ya doğrudan ölçümden (örneğin soğutucu gaz dolum miktarı) ya da faaliyet verisi ile gaz bazında emisyon faktörünün çarpımından gelir. Ardından her gaz kendi GWP değeriyle çarpılır ve sonuçlar toplanır:
CO2e = (CO2 kütlesi × 1) + (CH4 kütlesi × 28) + (N2O kütlesi × 265) + (Florlu gaz kütlesi × ilgili GWP)
Pratikte pek çok emisyon faktörü doğrudan "kg CO2e/birim" olarak yayımlanır; bu durumda GWP çevrimi faktörün içine zaten yerleştirilmiştir. Böyle bir faktör kullanıyorsanız, hangi GWP sürümüyle hazırlandığını kontrol etmek önemlidir. Faktörlerin yapısı için emisyon faktörü nedir? yazısına bakabilirsiniz.
AR5 ve AR6: sürüm tutarlılığı
IPCC her yeni değerlendirme raporunda GWP değerlerini güncel bilimsel bulgulara göre yeniden hesaplar. Altıncı Değerlendirme Raporu'nda (AR6) metan ve diazot monoksit dahil birçok gazın değeri AR5'tekinden farklıdır; AR6, örneğin fosil kaynaklı ve fosil olmayan metan için ayrı değerler verir. Kesin değerler ilgili raporun tablolarından alınmalıdır.
Bu farklar, aynı faaliyet verisinden farklı CO2e sonuçları çıkmasına yol açar. Bu nedenle üç kural önemlidir:
- Tek sürüm: Bir envanterde tüm gazlar için aynı rapor sürümü kullanılır; metanı AR6'dan, soğutucu gazı AR5'ten almak tutarsızlık yaratır.
- Açık beyan: Raporda hangi sürümün ve hangi zaman ufkunun kullanıldığı yazılır.
- Baz yılla uyum: Sürüm değiştirilirse, karşılaştırmanın anlamlı kalması için baz yıl da aynı değerlerle yeniden hesaplanır.
Hangi sürümün kullanılacağı, uyduğunuz çerçevenin veya raporu talep eden tarafın şartına bağlıdır. Bir AB alıcısının tedarikçi platformu belirli bir sürüm şart koşabilir; bu durumda o şarta uyulur ve fark not edilir.
Örnek hesap: soğutucu gaz kaçağı ve doğal gaz
Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir tekstil işletmesinin 2025 yılı kayıtlarında iki kalem bulunuyor: İklimlendirme sistemine servis firması tarafından toplam 8 kg R-410A dolumu yapılmış (dolum miktarı kaçan miktara yaklaşık eşit kabul edilir) ve buhar kazanında 50.000 m³ doğal gaz yakılmış.
1. R-410A kaçağı
8 kg R-410A × 1.924 = 15.392 kg CO2e ≈ 15,4 t CO2e
2. Doğal gaz yakma (gaz bazında)
Doğal gaz için 34,5 MJ/m³ ısıl değer varsayılmıştır (gerçek projede gaz dağıtım şirketinin beyan ettiği değer kullanılır). Faktörler IPCC 2006 Kılavuzu'ndan alınmıştır: CO2 için 56.100 kg/TJ; imalat sanayinde sabit yakma için CH4 1 kg/TJ ve N2O 0,1 kg/TJ.
- Enerjiye çevirme. 50.000 m³ × 34,5 MJ/m³ = 1.725.000 MJ = 1,725 TJ
- CO2. 1,725 TJ × 56.100 kg/TJ = 96.772,5 kg CO2
- CH4. 1,725 TJ × 1 kg/TJ = 1,725 kg CH4 → × 28 = 48,3 kg CO2e
- N2O. 1,725 TJ × 0,1 kg/TJ = 0,1725 kg N2O → × 265 = 45,7 kg CO2e
- Toplam. 96.772,5 + 48,3 + 45,7 ≈ 96.866 kg CO2e ≈ 96,9 t CO2e
| Kalem | Gaz kütlesi | CO2e (kg) | Pay |
|---|---|---|---|
| Doğal gaz — CO2 | 96.772,5 kg CO2 | 96.772,5 | ≈ %86,2 |
| Doğal gaz — CH4 + N2O | 1,9 kg toplam | 94,0 | ≈ %0,1 |
| R-410A kaçağı | 8 kg | 15.392,0 | ≈ %13,7 |
| Toplam | ≈ 112.258,5 (≈ 112,3 t CO2e) | %100 | |
Örnekten iki ders çıkıyor. Birincisi, doğal gaz yakmada CH4 ve N2O'nun katkısı binde birin altında kalıyor; bu yüzden pratikte sıkça yuvarlanmış "kg CO2/m³" faktörü (burada ≈ 1,94) kullanılır. İkincisi, yalnızca 8 kg soğutucu gaz, bu işletmenin iki kalemlik toplamının yaklaşık yedide birini oluşturuyor; aynı CO2e'yi doğal gazla üretmek için yaklaşık 7.900 m³ gaz yakmak gerekirdi. Doğal gaz hesabını kendi verilerinizle denemek için doğal gaz emisyonu hesaplayıcısını kullanabilirsiniz.
Kilogram ve ton CO2e çevrimi
Kaynak bazında hesaplar genellikle kilogram CO2e ile yapılır; kurumsal toplamlar ise ton CO2e (t CO2e veya tCO2e) ile raporlanır. Çevrim basittir: 1 t CO2e = 1.000 kg CO2e. Büyük tesislerde bin ton CO2e (kt CO2e) birimi de görülebilir. Raporda birimler karışırsa, örneğin bir tabloda kg, diğerinde ton kullanılırsa, toplamda bin katlık hatalar ortaya çıkabilir.
Sık yapılan hatalar
- GWP'yi iki kez uygulamak: Zaten "kg CO2e" olarak verilmiş bir faktörü yeniden GWP ile çarpmak.
- Karışım gazlarda tek bileşen değeri: R-410A'yı yalnızca R-32'nin GWP'siyle hesaplamak sonucu yaklaşık üçte birine düşürür.
- Sürümleri karıştırmak: Farklı kaynaklardan alınan faktörlerin farklı GWP sürümleriyle hazırlanmış olması.
- Dolum ile kapasiteyi karıştırmak: Kaçak hesabında sistemin toplam şarj miktarı değil, yıl içinde eklenen gaz miktarı esas alınır.
Sonraki adım
CO2e mantığını kavradıktan sonra tüm kaynaklarınızı tek bir tabloda toplamak için hesaplama formülü ve örnekler yazısına geçebilirsiniz. Terimlerin kısa tanımları için sözlük sayfasına bakabilirsiniz.
