SKDM (CBAM) nedir? 2026 kesin dönem rehberi ve takvim

SKDM (CBAM) nedir?

SKDM, Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması'nın kısaltmasıdır; İngilizcesi Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM)'dir. İkisi aynı düzenlemeyi ifade eder: Regulation (EU) 2023/956. Bu düzenleme, AB'ye ithal edilen belirli ürünlerin üretimi sırasında ortaya çıkan sera gazı emisyonlarına, yani gömülü emisyonlara, AB içindeki üreticilerin ödediği karbon fiyatına denk bir maliyet yükler.

CBAM bir gümrük vergisi gibi tarife üzerinden değil, ürünün karbon içeriği üzerinden işler. İthalatçı, ithal ettiği ürünlerin gömülü emisyonunu beyan eder ve buna karşılık gelen sayıda CBAM sertifikasını teslim eder. Bu nedenle ürünün nerede, hangi teknolojiyle ve hangi enerjiyle üretildiği doğrudan önem kazanır.

Amaç: karbon kaçağını önlemek

AB içinde sanayi tesisleri, AB Emisyon Ticaret Sistemi (EU ETS) kapsamında karbon fiyatı öder. Karbon fiyatı uygulamayan veya daha düşük uygulayan ülkelerde üretim yapmak, bu maliyetten kaçmanın bir yolu olabilir. Üretimin veya yatırımın bu nedenle AB dışına kayması karbon kaçağı olarak adlandırılır. Karbon kaçağı hem AB sanayisinin rekabet gücünü zayıflatır hem de küresel emisyonları düşürmez; yalnızca yerini değiştirir.

CBAM, ithal ürünlere karbon maliyetini sınırda yansıtarak bu farkı kapatmayı hedefler. Aynı dönemde EU ETS'deki ücretsiz tahsisatlar kademeli olarak azaltılır; CBAM yükümlülüğü de bu azaltıma paralel biçimde ayarlanır. Ayrıca menşe ülkede fiilen ödenmiş bir karbon fiyatı, belirli koşullarla CBAM yükümlülüğünden düşülebilir. Bu ayarlamaların ayrıntıları güncel resmî metinden ve uygulama tüzüklerinden kontrol edilmelidir.

Geçiş dönemi ve kesin dönem

CBAM iki aşamada uygulanmaktadır:

• Geçiş dönemi (1 Ekim 2023 – 31 Aralık 2025): İthalatçılar üç aylık CBAM raporlarıyla gömülü emisyonları bildirdi. Mali yükümlülük, yani sertifika satın alma ve teslim etme yoktu. Bu dönem, veri toplama ve yöntemlerin oturması için bir öğrenme süreci olarak tasarlandı.
• Kesin dönem (1 Ocak 2026'dan itibaren): Kapsam içi ürünleri ithal edebilmek için yetkili CBAM beyannamecisi statüsü gerekir. Beyan yıllık yapılır, gömülü emisyona karşılık gelen sertifikalar teslim edilir ve gerçek değerlerin kullanılabilmesi için akredite doğrulama aranır.

Geçiş döneminde kabul edilen bazı esneklikler kesin dönemde sona ermiştir. Bu nedenle 2026 itibarıyla AB alıcılarının veri talepleri daha ayrıntılı ve belge odaklı hâle gelmiştir.

Kapsamdaki ürün grupları

CBAM bugün altı ürün grubunu kapsar. Her grubun kendine özgü emisyon kaynakları ve veri ihtiyaçları vardır; ayrıntılar için sektör sayfalarına bakabilirsiniz:

Kapsamın aşağı akış ürünlerine genişletilmesine yönelik AB düzeyinde çalışmalar ve öneriler bulunmaktadır. Bir öneri yürürlüğe girene kadar bağlayıcı değildir; ürününüzün durumunu her zaman yürürlükteki Ek I üzerinden değerlendirin.

CN kodu neden belirleyici?

Bir ürünün CBAM kapsamında olup olmadığı, AB Kombine Nomenklatürü'ndeki CN kodu ile belirlenir. Ek I bazı başlıkları dört hane düzeyinde, bazılarını ise altı veya sekiz hane düzeyinde sayar; bazı başlıklarda istisnalar vardır. "Çelikten yapılmış her ürün kapsamda" veya "alüminyumla ilgili her şey kapsamda" gibi genellemeler yanıltıcıdır.

Pratikte ilk adım, AB'ye ihraç ettiğiniz ürünlerin listesini 8 haneli CN kodlarıyla çıkarmak ve bunları güncel Ek I ile karşılaştırmaktır. Türkiye'de kullanılan GTİP kodunun ilk sekiz hanesi genellikle CN ile uyumludur, ancak beyannamede kullanılan kodun AB alıcınızla teyit edilmesi önerilir. Hızlı bir ön tarama için CBAM uygunluk kontrolü aracını kullanabilirsiniz.

50 ton eşiği ne anlama gelir?

AB'nin 2025'te kabul ettiği sadeleştirme değişikliğiyle, ithalatçı başına yıllık 50 tonluk tek kütle eşiği getirilmiştir. Bir ithalatçının bir takvim yılında ithal ettiği demir-çelik, alüminyum, çimento ve gübre ürünlerinin toplam kütlesi bu eşiği aşmıyorsa, ilgili ithalatçı kesin dönem yükümlülüklerinden muaf tutulur. Hidrojen ve elektrik bu eşik kapsamında değildir.

Eşik konusunda sık görülen yanlış anlamalar şunlardır:

• Eşik ithalatçıya göre hesaplanır, Türk üreticinin toplam ihracatına göre değil. Aynı ürünü birden fazla AB müşterisine satıyorsanız her birinin durumu farklı olabilir.
• Eşik, tedarikçi veri taleplerini ortadan kaldırmaz. Büyük hacimli alıcılarınız eşiğin üzerindedir ve sizden gömülü emisyon verisi istemeye devam eder. Ayrıca alıcılar, yıl içinde eşiği aşıp aşmayacaklarını önceden bilemeyebilir.
• Eşiğin işleyişi ve hesap kuralları değişiklik tüzüğünde tanımlanmıştır; uygulamadaki ayrıntılar güncel resmî metinden doğrulanmalıdır.

Yükümlü kim, Türk üretici ne yapmalı?

CBAM'de beyan ve sertifika teslim yükümlülüğü AB'deki yetkili CBAM beyannamecisine aittir. Bu, ithalatçının kendisi veya dolaylı gümrük temsilcisi olabilir. Türk üretici, CBAM sertifikası satın almakla yükümlü bir taraf değildir.

Ancak bu durum Türk üreticinin rolünü küçültmez. Gerçek emisyon verisini yalnızca üretici sağlayabilir. Veri sağlanmazsa beyannameci varsayılan değerleri kullanır; bu da maliyetin ve rekabet koşullarının tedarikçinin gerçek performansından bağımsız belirlenmesi anlamına gelebilir. Türk üreticinin temel görevleri şunlardır:

1. Kapsamı netleştirmek. AB'ye satılan ürünleri 8 haneli CN koduyla listelemek ve Ek I ile eşleştirmek.
2. Tesis ve proses sınırlarını tanımlamak. Hangi üretim prosesinin hangi ürüne karşılık geldiğini belirlemek.
3. Veri toplamak. Yakıt, proses girdileri, öncül malzemeler, elektrik ve üretim miktarlarını izlenebilir biçimde kaydetmek.
4. Gömülü emisyonu hesaplamak. CBAM metodolojisine uygun biçimde ürün bazında spesifik emisyon değerini çıkarmak.
5. Doğrulamaya hazırlanmak. Veri kaynaklarını, yöntemleri ve hesapları belgelemek.
6. Alıcıyla iletişim kurmak. Veri paketinin biçimini ve zamanlamasını AB alıcısıyla netleştirmek.

Gömülü emisyon: gerçek değer ve varsayılan değer

Gömülü emisyon, bir ürünün üretimi sırasında ortaya çıkan ve o ürüne atanan sera gazı emisyonlarıdır. Hesap; tesisin doğrudan emisyonlarını (yakıt yakma ve proses emisyonları), ürün grubuna göre gerektiğinde elektrik kaynaklı dolaylı emisyonları ve üretimde kullanılan öncül malzemelerin gömülü emisyonlarını içerir. Hangi ürün grubunda dolaylı emisyonların dikkate alındığı Regulation (EU) 2023/956 Ek II'den kontrol edilmelidir.

• Gerçek değer: Tesisin kendi izleme verilerine dayanarak hesaplanan değerdir. Kesin dönemde kullanılabilmesi için akredite doğrulayıcı tarafından doğrulanması gerekir.
• Varsayılan değer: Gerçek verinin bulunmadığı veya kullanılamadığı durumlarda Avrupa Komisyonu'nun yayımladığı değerdir. Bu değerler gerçek tesis performansını yansıtmayabilir.

Bu sayfada herhangi bir varsayılan değer veya referans rakam verilmemektedir; güncel değerler Komisyon'un resmî yayımlarından alınmalıdır. Ürün düzeyindeki hesabın genel mantığı için ürün karbon ayak izi sayfasına da bakabilirsiniz; ancak ISO 14067 gibi standartlara göre yapılan ürün karbon ayak izi hesabı ile CBAM gömülü emisyon hesabı aynı sınırları kullanmaz.

Doğrulama

Kesin dönemde, gerçek değerlere dayanan gömülü emisyon verilerinin akredite bir doğrulayıcı tarafından doğrulanması gerekir. Doğrulama; izleme yönteminin, veri kaynaklarının ve hesapların uygunluğunu bağımsız biçimde kontrol eder. Doğrulama kuralları ve doğrulayıcıların akreditasyonu Komisyon'un uygulama düzenlemeleriyle belirlenir.

CBAM sertifikası ve fiyatı

CBAM sertifikası, bir ton CO2e gömülü emisyona karşılık gelen ve AB'deki yetkili beyannamecinin satın alıp teslim ettiği belgedir. Sertifika fiyatı EU ETS tahsisat müzayede fiyatlarına bağlıdır; Komisyon fiyatı belirli dönemlerin ortalamasına göre hesaplar ve yayımlar. Hesaplama yöntemi, yayım sıklığı ve güncel fiyatlar için Komisyon'un CBAM sertifika fiyatı sayfasına bakılmalıdır. Bu rehberde fiyat tahmini yapılmamaktadır.

CBAM takvimi

Bu tarihler dışında ara tarihler ve usul ayrıntıları uygulama tüzükleriyle belirlenir; güncel duyurular Komisyon'un CBAM haberler sayfasından izlenmelidir.

CBAM, EU ETS ve gönüllü karbon kredisi farkı

Bu üç kavram sıkça karıştırılır, ancak hukuki niteliği, yükümlüsü ve işlevi farklıdır:

Gönüllü kredi satın almak CBAM yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz ve ürünün gömülü emisyonunu düşürmez. Karbon piyasaları hakkında daha fazla bilgi için karbon piyasası sayfamıza bakabilirsiniz.

Türk ihracatçı için kontrol listesi

• AB'ye satılan ürünlerin 8 haneli CN kodları çıkarıldı ve güncel Ek I ile karşılaştırıldı mı?
• Her AB alıcısıyla veri talebinin biçimi, kapsamı ve zamanlaması konuşuldu mu?
• Tesis, üretim prosesleri ve ürün grupları arasındaki ilişki tanımlandı mı?
• Yakıt, proses girdisi, elektrik ve üretim verileri aylık ve izlenebilir biçimde toplanıyor mu?
• Öncül malzeme tedarikçilerinden gömülü emisyon verisi isteniyor mu?
• Hesaplama yöntemi, varsayımlar ve veri kaynakları belgelendi mi?
• Akredite doğrulama için takvim ve bütçe planlandı mı?
• Menşe ülkede ödenen bir karbon fiyatı varsa belgeleri saklanıyor mu?
• Emisyon azaltım fırsatları ve bunların ürün değerine etkisi değerlendirildi mi?

Türkiye bağlamı: İklim Kanunu

7552 sayılı İklim Kanunu, 9 Temmuz 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanmıştır. Kanun, Türkiye'de bir emisyon ticaret sistemi ve ilgili iklim politikası araçları için yasal çerçeve oluşturur. Türkiye'de uygulanacak bir karbon fiyatının, ileride CBAM yükümlülüğünden düşülebilecek "menşe ülkede ödenen karbon fiyatı" kapsamında değerlendirilip değerlendirilemeyeceği, AB kurallarındaki koşullara ve Türkiye'deki ikincil düzenlemelere bağlıdır.

Türkiye ETS'nin fiilî uygulama ve işlem durumu için İklim Değişikliği Başkanlığı ve Resmî Gazete üzerinden güncel bilgi teyit edilmelidir. Kanunun bugün her işletmeye karbon ayak izi belgesi zorunluluğu getirdiği şeklinde bir yorum doğru değildir; yükümlülükler ikincil mevzuatla ve kapsam bazında belirlenir.

Sonraki adım

CBAM hazırlığının en zor kısmı genellikle hesabın kendisi değil, verinin düzenli ve izlenebilir biçimde toplanmasıdır. SKDM (CBAM) danışmanlığı hizmetimizde kapsam analizi, tesis ve proses sınırları, veri toplama şablonları, gömülü emisyon hesabı ve AB alıcısına sunulacak veri paketinin hazırlanmasında destek veriyoruz. Başlamak için CBAM uygunluk kontrolü aracını kullanabilir veya teklif talebi oluşturabilirsiniz.