Mevzuat durumu
- Son kontrol
- Yürürlük
- 1 Ocak 2026 (CBAM kesin dönem)
- Kimleri kapsıyor?
- AB'ye hidrojen (CN 2804 10 00) ithal eden AB'deki yetkili CBAM beyannamecileri; Türk üreticiler gömülü emisyon verisini sağlayan taraftır. Hidrojen 50 tonluk eşik kapsamında değildir.
- Resmî kaynak
- Avrupa Komisyonu — CBAM kesin dönem
- Sonraki kontrol
Hidrojen için CBAM neden önemli?
Hidrojen bugün ağırlıklı olarak rafineri, amonyak ve kimya süreçlerinde kullanılan bir ara üründür; enerji dönüşümünde ise sanayi ve ulaşım için önemli bir taşıyıcı olarak görülür. Fosil kaynaklı üretim rotaları yüksek emisyonludur. AB, karbon kaçağını önlemek amacıyla hidrojeni SKDM (Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması, CBAM) kapsamına almıştır.
Türkiye'den AB'ye doğrudan hidrojen ihracatı bugün sınırlı olsa da elektrolizle üretim projeleri planlayan şirketler için CBAM verisinin baştan doğru kurgulanması önemlidir. Hidrojenin bir özelliği de, demir-çelik, alüminyum, çimento ve gübre için uygulanan 50 tonluk eşiğin kapsamına girmemesidir.
Hidrojen ayrıca diğer CBAM ürünlerinin üretiminde öncül veya girdi olarak da yer alabilir. Örneğin amonyak üretimi hidrojen gerektirir; doğrudan indirgeme ile demir üretiminde de hidrojen indirgeyici olarak kullanılabilir. Bu nedenle hidrojen verisi, yalnızca hidrojen ihraç eden şirketler için değil, gübre ve demir-çelik zincirinde hidrojen üreten veya kullanan tesisler için de önemlidir. Hidrojenin hangi durumda ayrı bir ürün, hangi durumda başka bir üretim prosesinin parçası sayılacağı güncel uygulama kurallarından kontrol edilmelidir.
CBAM kapsamı
| CN kodu | Ürün | Dikkate alınan sera gazı | Not |
|---|---|---|---|
| 2804 10 00 | Hidrojen | CO2 | 50 ton eşiği uygulanmaz; resmî metinden doğrulayın |
Kesin dönemde hidrojen için gömülü emisyon hesabında yalnızca doğrudan emisyonların dikkate alındığı Regulation (EU) 2023/956 Ek II'de yer almaktadır. Bu kural ve 50 ton eşiğine ilişkin istisnalar değişikliklere açıktır; güncel metni kontrol edin. Kapsam ön taraması için CBAM uygunluk kontrolü aracını kullanabilirsiniz.
Üretim rotalarına göre emisyon kaynakları
Buhar metan reformlama (SMR)
Doğal gaz buharla reaksiyona sokularak hidrojen ve CO2 elde edilir. Emisyonun bir kısmı hammadde olarak kullanılan gazdaki karbondan (proses emisyonu), bir kısmı ise reformer fırınlarında yakılan yakıttan (yanma emisyonu) gelir. Karbon yakalama uygulanan tesislerde yakalanan ve aktarılan CO2'nin ele alınışı uygulama kurallarına göre belgelenmelidir.
Kısmi oksidasyon ve gazlaştırma
Ağır yağlar veya kömür gibi hammaddelerden hidrojen üretilen rotalarda karbon yoğunluğu genellikle daha yüksektir. Hammaddenin karbon içeriği ve miktarı ana veri kalemidir.
Elektroliz
Su, elektrik kullanılarak hidrojen ve oksijene ayrıştırılır. Doğrudan emisyon düşüktür; ancak yardımcı ısıtma, yedek jeneratörler gibi kaynaklar kontrol edilmelidir. Elektrolizde asıl belirleyici, kullanılan elektriğin kaynağıdır. CBAM kesin döneminde hidrojen için doğrudan emisyonlar esas alınsa da, elektrik kaynağı ürün karbon ayak izi, AB alıcılarının yenilenebilir hidrojen talepleri ve diğer AB çerçeveleri açısından önemlidir. Elektrik emisyonunun konuma ve piyasaya dayalı yaklaşımları için location-based ve market-based farkı yazısına bakabilirsiniz.
Yan ürün hidrojen
Klor-alkali gibi proseslerde hidrojen yan ürün olarak çıkar. Bu durumda emisyonların ürünler arasında nasıl paylaştırılacağı uygulama kurallarından kontrol edilmelidir.
Hangi veriler gerekir?
| Veri alanı | Örnek içerik | Tipik kaynak |
|---|---|---|
| Üretim rotası | SMR, gazlaştırma, elektroliz, yan ürün | Proses tanımı |
| Hammadde | Doğal gaz veya diğer hammaddenin miktarı ve karbon içeriği | Sayaçlar, gaz analizi |
| Yakıtlar | Reformer ve yardımcı ısıtma yakıtları | Faturalar, sayaçlar |
| CO2 akışları | Yakalanan, satılan veya başka prosese aktarılan CO2 | Proses kayıtları |
| Hidrojen çıktısı | Net üretim (ton), saflık, satılan ve tesis içi kullanılan miktar | Akış ölçerler |
| Elektrik | kWh, tedarik kaynağı, sözleşmeler ve kaynak belgeleri | Sayaçlar, tedarik sözleşmeleri |
AB alıcısına sağlanacak veri paketi
- Tesis bilgileri ve üretim rotası
- CN kodu ve dönem bazında hidrojen üretim ve satış miktarları
- Ton başına doğrudan gömülü emisyon (tCO2/t H2) ve hesap yöntemi
- CO2 yakalama veya transfer varsa belgeleri
- Elektrik kaynağı bilgisi (alıcı talep ederse)
- Doğrulama durumu ve varsa menşe ülkede ödenen karbon fiyatı belgeleri
Kesin dönemde gerçek değerlerin kullanılabilmesi için akredite doğrulama gerekir. Karbonpazarı doğrulayıcı değildir; hesaplama ve doğrulamaya hazırlık desteği verir.
Örnek: SMR tesisinde hesap yapısı
Kurgusal bir buhar metan reformlama tesisinde doğrudan emisyon hesabı genel olarak şu bileşenlerden oluşur:
Doğrudan emisyon (tCO2) = Hammadde gazındaki karbonun CO2 karşılığı + Reformer ve yardımcı yakıtların yanma emisyonu − Belgelenmiş ve kurallara uygun biçimde aktarılan CO2 (varsa)
Spesifik gömülü emisyon (tCO2/t H2) = Doğrudan emisyon (tCO2) ÷ Net hidrojen üretimi (t)
Hammadde gazının karbon içeriği gaz analizlerinden, yanma emisyonları yakıt miktarı ve ısıl değerden hesaplanır. Doğal gazın genel dönüşüm mantığı için doğal gaz emisyonu hesaplayıcısı sayfasına bakabilirsiniz; ancak CBAM hesabında tesisinize özgü analiz verisi tercih edilmelidir. Hidrojen tesis içinde başka bir ürüne dönüştürülüyorsa, satılan ve tesis içinde kullanılan miktarlar ayrı tutulmalıdır.
Hazırlık adımları
- Rotayı ve sınırları tanımlayın. Hidrojen üretim ünitesini, yardımcı tesisleri ve CO2 akışlarını içeren bir proses şeması hazırlayın.
- Ölçüm noktalarını belirleyin. Hammadde gazı, yakıt gazı ve hidrojen çıktısı için sayaç ve analiz sıklığını netleştirin.
- Elektrik kaynağını belgeleyin. Elektrolizde tedarik sözleşmeleri ve kaynak belgelerini düzenli saklayın.
- Doğrulama takvimini planlayın. Yıllık veriyi AB alıcınızın beyan takvimine uygun biçimde hazır edin.
Sık yapılan hatalar
- Elektrolizi otomatik olarak "sıfır emisyon" saymak: Doğrudan kaynaklar ve elektrik kaynağı ayrıca belgelenmelidir; "sıfır karbon" iddiası greenwashing riski taşır.
- Hammadde ve yakıt gazını ayırmamak: SMR'de iki akış farklı izlenir.
- 50 ton eşiğini hidrojene uygulamak: Hidrojen bu eşik kapsamında değildir.
- Yakalanan CO2'yi belgesiz düşmek: Transfer ve kalıcı depolama koşulları kanıtlanmalıdır.
Nasıl yardımcı oluyoruz?
SKDM (CBAM) danışmanlığı kapsamında hidrojen üretim rotanızın karbon akışlarını kuruyor, izleme planınızı ve AB alıcısına sunulacak veri paketini hazırlıyoruz. Hidrojeni amonyak üretiminde kullanıyorsanız gübre sektörü sayfası da ilginizi çekebilir. Başlangıç için CBAM uygunluk kontrolü aracını deneyin.
