Mevzuat durumu
- Son kontrol
- Yürürlük
- 1 Ocak 2026 (CBAM kesin dönem)
- Kimleri kapsıyor?
- AB'ye elektrik (CN 2716 00 00) ithal eden AB'deki yetkili CBAM beyannamecileri; üretici ve ticaret şirketleri gerekli veri ve belgeleri sağlayan taraftır. Elektrik 50 tonluk eşik kapsamında değildir.
- Resmî kaynak
- Avrupa Komisyonu — CBAM kesin dönem
- Sonraki kontrol
Elektrik için CBAM neden önemli?
Elektrik, SKDM (Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması, CBAM) kapsamındaki diğer ürünlerden farklı bir maldır: Depolanması zordur, fiziksel akışı şebeke üzerinden gerçekleşir ve hangi santralden geldiği tek tek izlenemez. AB, sınırdaki ülkelerden yapılan elektrik ithalatında karbon fiyatı farkının karbon kaçağına yol açmaması için elektriği de kapsama almıştır.
Türkiye'nin elektrik sistemi AB'ye komşu ülkeler üzerinden bağlantılıdır ve sınır ötesi ticaret yapılabilmektedir. Bu nedenle AB'ye elektrik satan veya satmayı planlayan üretici ve ticaret şirketleri, CBAM'in elektriğe özgü kurallarını ve AB'deki beyannamecinin ihtiyaç duyacağı bilgileri bilmelidir. Bu sayfa genel bir çerçeve sunar; ticari ve teknik ayrıntılar resmî metinler ve ilgili kurumlarla birlikte değerlendirilmelidir.
CBAM kapsamı
| CN kodu | Ürün | Dikkate alınan sera gazı | Not |
|---|---|---|---|
| 2716 00 00 | Elektrik enerjisi | CO2 | Elektriğe özgü hesap kuralları; 50 ton eşiği uygulanmaz |
Elektrik, diğer ürün gruplarının hesabında da dolaylı emisyon kaynağı olarak yer alır (örneğin çimento ve gübre). Bu sayfa ise elektriğin kendisinin AB'ye ithal edilmesini ele alır. Kapsam ön taraması için CBAM uygunluk kontrolü aracını kullanabilirsiniz.
Elektriğe özgü kurallar
Varsayılan değerler esastır
Regulation (EU) 2023/956 Ek IV'e göre ithal elektriğin gömülü emisyonu kural olarak varsayılan değerlerle belirlenir. Varsayılan değerler, menşe ülkenin veya bölgenin elektrik üretimine ilişkin emisyon verilerine dayanır. Komisyon'un yayımladığı güncel varsayılan değerler ve hesap yöntemi resmî kaynaklardan kontrol edilmelidir; bu sayfada herhangi bir değer verilmemektedir.
Gerçek değer koşulları
Beyannameci, belirli kümülatif koşullar sağlanırsa varsayılan değer yerine gerçek emisyon değerini kullanabilir. Bu koşullar genel olarak şu unsurları içerir:
- Beyannameci ile belirli bir üretim tesisi arasında elektrik alımına ilişkin sözleşme bulunması
- Üretim tesisinin doğrudan AB şebekesine bağlı olması veya iletim kapasitesinin bu elektrik için tahsis edildiğinin gösterilebilmesi
- Tahsis edilen kapasite ile üretim ve iletim miktarlarının eşleşmesi
- Gerçek emisyonların akredite doğrulayıcı tarafından doğrulanması
Yukarıdaki liste genel bir özettir. Koşulların tam metni, ispat belgeleri ve uygulama ayrıntıları güncel Regulation (EU) 2023/956 Ek IV ile uygulama tüzüklerinden doğrulanmalıdır. AB düzeyinde elektrik kurallarına ilişkin değişiklik önerileri de gündeme gelebilir.
Yükümlünün odağı
Elektrikte beyan, sertifika teslimi ve belgelerin sunulması AB tarafındaki yetkili CBAM beyannamecisinin sorumluluğundadır. Türk üretici veya ticaret şirketi bu süreçte veri ve belge sağlayıcıdır. Sözleşme yapısı, kapasite tahsisi ve fiziksel akış bilgileri genellikle ticari tarafların ve iletim sistemi işletmecilerinin kayıtlarından gelir.
Emisyon kaynakları
Gerçek değer kullanılacaksa ilgili santralin emisyonları esas alınır. Termik santrallerde doğal gaz, kömür, linyit veya fuel oil yakılmasından kaynaklanan CO2 temel kalemdir; baca gazı arıtmada kullanılan kireçtaşı gibi girdiler de proses emisyonu yaratabilir. Rüzgâr, güneş ve hidroelektrik santrallerinde üretim sırasındaki doğrudan emisyon genellikle çok düşüktür; yine de yardımcı yakıt kullanımı kontrol edilmelidir. Santral birden fazla yakıt kullanıyorsa veya elektrikle birlikte ısı ya da buhar da üretiyorsa (kojenerasyon), emisyonların elektrik ile diğer çıktılar arasında nasıl paylaştırılacağı uygulama kurallarına göre belirlenmelidir. Bu tür paylaştırmalar doğrulama sırasında özellikle incelenen konulardır; kullanılan yöntem ve gerekçesi açıkça belgelenmelidir. Tesis düzeyindeki elektrik emisyonu hesaplarına örnek için elektrik emisyonu hesaplayıcısı sayfasına bakabilirsiniz.
Hangi veriler gerekir?
| Veri alanı | Örnek içerik | Tipik kaynak |
|---|---|---|
| Santral bilgileri | Tesis kimliği, konum, teknoloji, kurulu güç | Üretici |
| Üretim verisi | Saatlik veya dönemlik net üretim (MWh) | Sayaç ve piyasa kayıtları |
| Yakıt verisi | Yakıt miktarı, ısıl değer, karbon içeriği | Santral işletme kayıtları |
| Sözleşmeler | Elektrik alım sözleşmesi, taraflar, süre ve miktar | Ticari taraflar |
| Kapasite tahsisi | Sınır ötesi kapasite tahsisi ve programlama kayıtları | İletim sistemi işletmecisi süreçleri |
| Doğrulama | Akredite doğrulayıcı raporu | Bağımsız doğrulayıcı |
AB alıcısına sağlanacak veri paketi
- Santral ve üretim bilgileri, dönemlik üretim miktarları
- Gerçek değer talep edilecekse santral bazında emisyon hesabı ve yöntemi
- Sözleşme ve kapasite tahsisi eşleşmesini gösteren belgeler
- Doğrulama durumu
- Varsa menşe ülkede ödenen karbon fiyatına ilişkin belgeler
Karbonpazarı akredite doğrulayıcı değildir; hesaplama ve belge hazırlığında destek verir.
Üretici ve ticaret şirketi için hazırlık adımları
- Rolü netleştirin. AB tarafında beyanı hangi şirketin yapacağını ve sizin hangi bilgileri sağlayacağınızı sözleşme aşamasında belirleyin.
- Değer seçimini konuşun. Beyannamecinin varsayılan değerle mi ilerleyeceğini, yoksa gerçek değer koşullarını sağlamaya mı çalışacağını erkenden netleştirin.
- Santral verisini düzenleyin. Gerçek değer hedefleniyorsa yakıt, üretim ve emisyon verisini santral bazında, dönemlik ve izlenebilir biçimde tutun.
- Eşleşmeyi belgeleyin. Sözleşme miktarı, kapasite tahsisi ve fiilî akış arasındaki eşleşmeyi gösterecek kayıtları dönem sonunu beklemeden toplayın.
- Doğrulamayı planlayın. Akredite doğrulama sürecini beyan takvimine göre planlayın.
Türkiye'deki ulusal şebeke emisyon faktörüne ilişkin güncel bilgi için Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı yayımlarına bakılmalıdır. Ancak CBAM'de kullanılacak varsayılan değer, Komisyon'un CBAM kapsamında yayımladığı değerdir; ulusal faktörle aynı olduğu varsayılmamalıdır.
Sık yapılan hatalar
- Diğer ürünlerin kurallarını elektriğe uygulamak: Elektrik, kendine özgü hesap ve gerçek değer koşullarına sahiptir.
- Kurumsal Scope 2 yaklaşımını CBAM ile karıştırmak: Scope 2 (Kapsam 2) raporlamasındaki market-based yöntem, CBAM'deki gerçek değer koşullarıyla aynı şey değildir.
- Yenilenebilir belgesini tek başına yeterli saymak: CBAM koşulları ayrıca karşılanmalıdır.
- 50 ton eşiğini elektriğe uygulamak: Elektrik bu eşik kapsamında değildir.
Nasıl yardımcı oluyoruz?
SKDM (CBAM) danışmanlığı kapsamında santral bazında emisyon hesabı, veri ve belge setinin düzenlenmesi ve AB'deki beyannameciyle paylaşılacak bilgilerin hazırlanmasında destek veriyoruz. Ticari ve hukuki konular için ilgili uzmanlarla birlikte çalışmanızı öneririz. Kapsam ön taraması için CBAM uygunluk kontrolü aracını kullanabilirsiniz.
