Scope 3 (Kapsam 3) emisyon hesaplama hizmeti

Scope 3 (Kapsam 3) hesaplama neyi kapsar?

Scope 3 (Kapsam 3) emisyonları, şirketin kendi tesislerinde oluşmayan ama faaliyetleri nedeniyle değer zincirinde ortaya çıkan dolaylı emisyonlardır: satın alınan hammadde ve hizmetler, nakliye, iş seyahatleri, çalışan ulaşımı, atıklar, satılan ürünlerin kullanımı ve ömür sonu gibi. GHG Protocol Scope 3 Standardı bu emisyonları 8'i yukarı akış, 7'si aşağı akış olmak üzere 15 kategoride toplar.

Pek çok sanayi ve ticaret şirketinde değer zinciri emisyonları, doğrudan emisyonlardan belirgin biçimde büyük olabilir; ancak bu her şirket için geçerli değildir ve oranı ancak hesapla görülür. Bu hizmet, Scope 3'ü tek seferlik bir tahmin olarak değil, önemlilik taramasıyla başlayıp veri kalitesi her yıl yükselen bir envanter olarak kurmayı hedefler. Kategorilerin ayrıntılı açıklaması için Scope 3 emisyonları: 15 kategori sayfasına bakabilirsiniz.

Kimler için uygundur?

• AB'li alıcısından veya grup şirketinden Scope 3 verisi ya da tedarikçi emisyon bilgisi talebi alan üreticiler.
• Scope 1 ve 2 envanterini tamamlamış, değer zinciri emisyonlarını da raporlamak isteyen şirketler.
• Bilimsel temelli hedef veya benzeri bir azaltım hedefi üzerinde çalışan ve Scope 3 baz yılına ihtiyaç duyan kuruluşlar.
• Sürdürülebilirlik raporu, kredi veya yatırımcı anketi için değer zinciri verisi hazırlaması gereken ekipler.

Kapsam: neler dahil, neler dahil değil?

Dahil olanlar

• 15 kategorinin tamamı için ilgililik ve önemlilik taraması; hariç tutulan kategoriler için gerekçe.
• Önemli kategorilerde hesaplama yönteminin seçimi: harcama bazlı, ortalama veri (fiziksel miktar), tedarikçiye özgü veya hibrit.
• Satın alma verisinin sınıflandırılması ve emisyon faktörleriyle eşleştirilmesi.
• Lojistik, iş seyahati ve çalışan ulaşımı için sürümlü kaynaklardan (ör. DESNZ dönüşüm faktörleri, GLEC Çerçevesi veya taşıyıcı beyanı) faktör seçimi.
• Veri kalitesi puanlaması ve belirsizlik notları.
• Tedarikçiye özgü veriye geçiş için yol haritası ve öncelikli tedarikçi listesi.

Dahil olmayanlar

• Bağımsız doğrulama veya güvence beyanı; bu iş yetkin bir doğrulama kuruluşu tarafından yapılır.
• Tedarikçilerin kendi kurumsal envanterlerinin hazırlanması (ayrı bir hizmet olarak planlanabilir).
• Ürün bazında yaşam döngüsü analizi; bunun için ürün karbon ayak izi hizmeti uygundur.
• Emisyon dengeleme, karbon kredisi temini veya karbon nötr iddiası.

Teslim edilen çıktılar

Harcama bazlı tahminden tedarikçiye özgü veriye

Scope 3 hesaplamada yöntem seçimi bir veri kalitesi merdivenidir. Harcama bazlı yöntem, satın alma tutarını sektör ortalaması bir faktörle çarpar; hızlıdır ama tedarikçinizin gerçek performansını yansıtmaz. Ortalama veri yöntemi fiziksel miktarı (ton çelik, m² ambalaj) kullanır. Tedarikçiye özgü yöntem ise tedarikçinin kendi hesapladığı ürün ya da tesis verisine dayanır.

Harcama bazlı: Emisyon (kg CO2e) = Harcama tutarı × Harcama bazlı emisyon faktörü
Ortalama veri: Emisyon (kg CO2e) = Satın alınan miktar × Ürün başına emisyon faktörü
Tedarikçiye özgü: Emisyon (kg CO2e) = Satın alınan miktar × Tedarikçinin beyan ettiği ürün emisyonu

Önerilen yaklaşım, ilk yıl tüm satın almaları harcama bazlı olarak taramak, en büyük kalemleri ve en etkili tedarikçileri belirlemek ve sonraki dönemlerde bu kalemlerde fiziksel veya tedarikçiye özgü veriye geçmektir. Harcama bazlı faktörlerde para birimi, baz yıl ve enflasyon düzeltmesi açıkça belirtilmelidir. Tedarikçiden veri toplamanın pratik tarafı için tedarikçiden Scope 3 verisi toplama rehberine bakın.

Süreç

1. Amaç ve sınır. Raporlamanın kime ve neden yapılacağı, raporlama yılı ve kurumsal sınır netleştirilir.
2. Önemlilik taraması. 15 kategori ilgililik, büyüklük, risk ve paydaş beklentisi açısından değerlendirilir.
3. Veri toplama. Satın alma, lojistik, seyahat, atık ve satış verileri şablonlarla istenir.
4. Hesaplama. Her kategori için uygun yöntem ve faktör seçilir, varsayımlar belgelenir.
5. Kalite kontrol. Çift sayım (özellikle Scope 1–2 ile kategori 3 ve 4 arasında) ve birim hataları kontrol edilir.
6. Raporlama ve yol haritası. Sonuçlar raporlanır, tedarikçi veri geçiş planı hazırlanır.

Gerekli veriler

• Satın alma kayıtları: tedarikçi, malzeme veya hizmet grubu, tutar, mümkünse miktar ve birim.
• Gelen ve giden lojistik: taşıma türü, mesafe veya rota, taşınan ağırlık, taşıyıcı bilgisi.
• İş seyahati kayıtları ve çalışan ulaşımı için anket veya servis verisi.
• Atık türleri, miktarları ve bertaraf yöntemleri.
• Satılan ürünlerin miktarları; kullanım aşamasında enerji tüketen ürünlerde kullanım varsayımları.
• Yatırımlar, kiralanan varlıklar ve franchise gibi ilgili ise ilgili kategorilerin verileri.

Eksik veri kaçınılmazdır; önemli olan tahminlerin tutarlı ve şeffaf yapılmasıdır. Bkz. eksik veri ve belirsizlik yönetimi.

Scope 3 hesaplamada sık karşılaşılan sorunlar

• Kategori 3 ile Scope 1–2 karışıklığı: Yakıt ve enerjinin üretim ve iletim kayıpları kategori 3'te raporlanır; yakmanın kendisi Scope 1'de kalır.
• Taşımanın iki kez sayılması: Şirketin kendi araçlarıyla yaptığı nakliye Scope 1'dir; yalnızca satın alınan taşıma hizmetleri kategori 4 veya 9'a girer.
• Harcama faktörünün para birimi: Başka bir para birimi ve baz yıl için hazırlanmış faktörün kur ve enflasyon düzeltmesi yapılmadan kullanılması.
• Hariç tutmaların gerekçesiz bırakılması: Hesaplanmayan kategorilerin neden dışarıda kaldığının yazılmaması, raporun güvenilirliğini zayıflatır.

Standartlar ve metodoloji

Hesaplama, GHG Protocol Corporate Value Chain (Scope 3) Standardı ve buna eşlik eden hesaplama rehberliği esas alınarak yapılır. Envanterin ISO 14064-1:2018 diliyle raporlanması gerekiyorsa, Scope 3 kategorileri standardın dolaylı emisyon kategorilerine eşleştirilir; bu konuda ISO 14064-1 danışmanlığı sayfası ayrıntı verir. GWP için IPCC AR5 değerleri kullanılır. Hazırlanan envanter bir danışmanlık çıktısıdır; Karbonpazarı doğrulama yapmaz ve sertifika vermez.

Teklifi etkileyen faktörler

• Ayrıntılı hesaplanacak kategori sayısı ve her birinde hedeflenen veri kalitesi.
• Satın alma kalemlerinin ve tedarikçilerin sayısı, verinin ERP'den alınabilir olup olmadığı.
• Lojistik verisinin yapısı: taşıyıcı raporu, sevkiyat listesi veya yalnızca fatura.
• Kullanım aşaması ve ömür sonu gibi model gerektiren aşağı akış kategorileri.
• Tedarikçi davet ve takip sürecine destek isteyip istemediğiniz.
• Baz yıl kurulumu ve çok yıllık karşılaştırma ihtiyacı.

Değer zinciri çalışmasını tedarikçi verisi yönetimiyle birlikte ele almak isterseniz tedarik zinciri karbon ayak izi hizmetimize bakabilir, kapsamınızı paylaşarak teklif isteyebilirsiniz.