Mevzuat durumu
- Son kontrol
- Yürürlük
- 1 Ocak 2026 (CBAM kesin dönem)
- Kimleri kapsıyor?
- AB'ye Regulation (EU) 2023/956 Ek I'de listelenen alüminyum ürünlerini ithal eden AB'deki yetkili CBAM beyannamecileri; Türk üreticiler ve işleyiciler gömülü emisyon verisini sağlayan taraftır.
- Resmî kaynak
- Avrupa Komisyonu — CBAM kesin dönem
- Sonraki kontrol
Alüminyum için CBAM neden önemli?
Alüminyum, üretimi en enerji yoğun metallerden biridir ve SKDM (Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması, CBAM) kapsamına bu nedenle alınmıştır. Türkiye'de alüminyum sektörünün önemli bir bölümü birincil metal üretmek yerine külçe, biyet veya rulo satın alıp profil, levha, folyo ve mamul üretir. Bu yapı, CBAM'de öncül malzeme verisini sektörün en kritik konusu hâline getirir: Kendi tesisinizin emisyonu düşük olsa bile satın aldığınız metalin gömülü emisyonu ürün sonucunu belirleyebilir.
1 Ocak 2026'da başlayan kesin dönemde AB'deki yetkili beyannameci, ithal edilen alüminyum ürünlerinin gömülü emisyonunu beyan eder. Tedarikçiden gerçek veri gelmezse varsayılan değer kullanılabilir; bu da ticari açıdan istenmeyen sonuçlar doğurabilir.
CBAM kapsamındaki alüminyum ürünleri
| CN başlığı | Ürün grubu (özet) | Not |
|---|---|---|
| 7601 | İşlenmemiş alüminyum (külçe, biyet, slab) | Alaşımlı ve alaşımsız |
| 7603–7605 | Tozlar ve pullar, çubuk ve profiller, teller | Ekstrüzyon ürünlerini kapsar |
| 7606–7609 | Levha ve şeritler, folyolar, borular ve bağlantı parçaları | Folyoda kalınlık ve alt başlık kontrolü |
| 7610–7614 | İnşaat konstrüksiyonları, depolar, kaplar, gaz kapları, örgülü teller | Seçili mamuller |
| 7616 | Alüminyumdan diğer eşya | Alt başlık kontrolü gerekli |
7601–7616 aralığındaki her başlık kapsamda değildir. Örneğin alüminyum hurdası (7602) ve sofra-mutfak eşyaları (7615) Ek I listesinde yer almamaktadır. Kapsamın genişletilmesine yönelik AB çalışmaları olabileceğinden, ürününüzü güncel metinle karşılaştırın veya CBAM uygunluk kontrolü ile ön tarama yapın.
Emisyon kaynakları: birincil ve ikincil üretim
Birincil alüminyum
Alümina, elektroliz hücrelerinde (Hall-Héroult prosesi) indirgenir. Doğrudan emisyonların ana kaynakları şunlardır:
- Anot tüketimi: Karbon anotların oksitlenmesi proses CO2'si üretir. Önceden pişirilmiş anot kullanılıyorsa anot üretim tesisinin emisyonu da değer zincirinde yer alır.
- Perflorokarbonlar (PFC): Anot etkisi sırasında CF4 ve C2F6 oluşur. Küresel ısınma potansiyelleri çok yüksek olduğu için az miktarlar bile CO2e sonucunu belirgin etkiler. CBAM'de alüminyum için CO2'nin yanında PFC'ler de dikkate alınır.
- Yakma: Döküm, tutma fırınları ve yardımcı tesislerdeki yakıtlar.
İkincil alüminyum ve işleme
Hurdanın ergitilmesi, rafinasyon, döküm, ekstrüzyon, haddeleme ve ısıl işlem aşamalarında emisyon çoğunlukla doğal gaz ve diğer yakıtlardan gelir. Hurda üzerindeki boya, yağ ve kaplamaların yanması da karbon kaynağıdır. Satın alınan birincil külçe ve alaşım elementleri öncül olarak ayrıca değerlendirilir.
Elektrik
Birincil üretimde elektrik tüketimi çok yüksektir. Kesin dönemde alüminyum için gömülü emisyon hesabında doğrudan emisyonların dikkate alındığı Regulation (EU) 2023/956 Ek II'de yer almaktadır. Geçiş döneminde dolaylı emisyonlar da raporlanıyordu ve AB alıcıları bu bilgiyi talep etmeye devam edebilir. Bu nedenle elektrik verisini kayıt altında tutun ve güncel kuralı resmî metinden doğrulayın. Elektrik kaynaklı emisyonların kurumsal tarafı için Scope 2 (Kapsam 2) emisyonları yazısına bakabilirsiniz.
Hangi veriler gerekir?
| Veri alanı | Örnek içerik | Tipik kaynak |
|---|---|---|
| Proses tanımı | Birincil / ikincil, ergitme, döküm, ekstrüzyon, haddeleme | Teknik ekip, akış şeması |
| Yakıtlar | Doğal gaz, LPG, motorin tüketimi | Fatura, sayaç |
| Anot ve PFC verisi | Net anot tüketimi, anot etkisi sıklığı ve süresi | Elektroliz kontrol sistemi |
| Öncül malzemeler | Satın alınan külçe, biyet, rulo; menşe tesis ve gömülü emisyon | Tedarikçi beyanı |
| Hurda | Miktar, tür (proses içi / tüketici sonrası) | Satın alma, kantar |
| Çıktılar | CN koduna göre net üretim (ton), fire | Üretim kayıtları |
| Elektrik | Proses bazında kWh, tedarik kaynağı | Sayaçlar, dağıtım şirketi |
AB alıcısına sağlanacak veri paketi
- Tesis bilgileri ve üretim rotası (birincil/ikincil, işleme adımları)
- 8 haneli CN kodları ve dönem bazında üretim miktarları
- Ürün başına spesifik doğrudan gömülü emisyon (tCO2e/t), CO2 ve PFC ayrımıyla
- Öncül malzemelerin menşei ve gömülü emisyonları
- Elektrik tüketimi bilgisi (talep edilirse)
- İzleme metodolojisi, veri kaynakları ve doğrulama durumu
- Varsa menşe ülkede ödenen karbon fiyatı belgeleri
Gerçek değerlerin kesin dönemde kullanılabilmesi için akredite doğrulayıcı tarafından doğrulama gerekir. Karbonpazarı doğrulama yapmaz; verinizi doğrulamaya hazır hâle getirmenize yardımcı olur.
Gömülü emisyonun hesap yapısı
Alüminyum işleyicileri için ürün bazında doğrudan gömülü emisyon, genel olarak kendi proses emisyonunuz ile öncül malzemelerden gelen emisyonun toplamının ürün miktarına bölünmesiyle bulunur:
Spesifik gömülü emisyon (tCO2e/t) = [Prosese atanan doğrudan emisyon (tCO2e) + Σ (Öncül miktarı (t) × Öncül gömülü emisyonu (tCO2e/t))] ÷ Net ürün çıktısı (t)
Aşağıdaki tablo, kurgusal bir ekstrüzyon tesisinde verinin nasıl düzenlenebileceğini gösterir. Değerler yer tutucudur; gerçek rakam içermez.
| Kalem | Birim | Veri kaynağı | Not |
|---|---|---|---|
| Ergitme ve tutma fırını doğal gazı | m³ → tCO2 | Gaz sayacı, tedarikçi ısıl değeri | Prosese ata |
| Biyet ısıtma ve yaşlandırma fırınları | m³ → tCO2 | Alt sayaçlar | Ekstrüzyon prosesine ata |
| Satın alınan birincil biyet | t × tCO2e/t | Tedarikçi beyanı | Öncül; menşe tesisi belirt |
| Tüketici sonrası hurda | t | Kantar | Uygulanacak kural için güncel metni kontrol et |
| Net profil çıktısı | t | Üretim kaydı | Proses içi geri dönen fire hariç |
Doğal gaz gibi yakıtlarda dönüşüm için tedarikçinin ısıl değeri tercih edilir; genel hesaplama mantığını doğal gaz emisyonu hesaplayıcısı sayfasında görebilirsiniz.
Sık yapılan hatalar
- Öncül külçe verisini tedarikçiden istememek: İşleyiciler için en büyük boşluk genellikle budur.
- Hurdayı "emisyonsuz" kabul edip yakıtları atlamak: Ergitme ve rafinasyon yakıtları yine hesaba girer.
- PFC'yi göz ardı etmek: Birincil üretimde CO2e sonucunu ciddi etkileyebilir.
- Fireyi çift saymak: Proses içi geri dönen hurda, girdi ve çıktı dengesinde dikkatle ele alınmalıdır.
- Tüm ürünlere tek ortalama uygulamak: Farklı öncül kaynaklı ürün grupları ayrılmalıdır.
Nasıl yardımcı oluyoruz?
SKDM (CBAM) danışmanlığı kapsamında ürün-CN eşleştirmesi, proses sınırları, öncül tedarikçi veri talepleri ve AB alıcısına sunulacak veri paketini birlikte hazırlıyoruz. Tedarikçi verisi toplama süreci için tedarik zinciri karbon izi hizmetimiz de destek sağlar. Başlangıç için CBAM uygunluk kontrolü aracını kullanabilirsiniz.
